Nhà hải dương học tiên phong Sylvia Earle và sứ mệnh trọn đời bảo tồn đại dương

Ngày ngày, bà luôn làm theo lời khuyên trên – và chúng tôi đã tận mắt chứng kiến điều đó khi cùng bà và Titouan Bernicot lặn xuống vùng biển nằm giữa Koh Mak và Koh Kood, hai hòn đảo chiếm vị trí trung tâm tại khu bảo tồn mới nhất của Coral Gardeners. Do Bernicot (27 tuổi) thành lập năm 2017 tại Polynesia thuộc Pháp, tổ chức phi lợi nhuận trên đã xây dựng một trong những chương trình phục hồi rạn san hô tiên tiến nhất thế giới, và với sự hỗ trợ từ Chương trình Perpetual Planet Initiative của Rolex, đang trồng hàng chục nghìn san hô mỗi năm.   

Ra mắt năm 2019, Perpetual Planet Initiative sát cánh cùng các nhà thám hiểm, các tổ chức, nhà khoa học và doanh nhân nhằm chung tay bảo vệ hành tinh. Với đại dương, điều đó đồng nghĩa với những cam kết dài hạn với phục hồi rạn san hô, khoa học biển và bảo vệ các điểm nóng đa dạng sinh học, bao gồm Mission Blue – dự án bảo tồn đại dương toàn cầu do Earle khởi xướng nhằm bảo vệ những khu vực sinh thái biển trọng yếu được gọi là Hope Spot – bên cạnh Coral Gardeners và các nhà lãnh đạo khác đang kiến tạo thay đổi trên “tuyến đầu” của công cuộc bảo tồn đại dương.

Dưới nước, Earle di chuyển mềm mại nhưng thường dừng lại với vẻ tò mò chăm chú. Đôi mắt bà rực sáng sau chiếc mặt nạ khi chỉ tay vào bất kỳ thứ gì khiến bà để ý. “Cứ mỗi 50cm là bà lại dừng bước”, Bernicot bông đùa một cách trìu mến. “Bà sẽ luôn nhìn thấy điều gì đó mà bạn bỏ sót – hang lỗ, nhím biển, hải miên. Tôi đã đến vùng biển này nhiều lần suốt bốn năm qua, nhưng khi ở cạnh bà, nó như thể tôi mới lặn xuống đây lần đầu”. 

“Nhưng tất thảy đều là phép màu”, Earle đáp lại đầy chân thành. “Trái Đất là một phép màu. Mọi sinh vật sống đều là phép màu khi bạn nghĩ về khởi nguyên tựu thành của chúng, dù bạn đang quan sát chiếc lá trên cành hay chú giun sống trong lòng đất. Hằng ngày, hằng đêm, chúng sống ra sao? Chúng thường ăn gì? Chúng sống bao lâu? Chúng có suy nghĩ gì không? Chúng có khiếu hài hước hay không?”

Đa phần mọi người thường sống chậm lại khi có tuổi, nhưng Earle là ngoại lệ. Bà dành hơn 320 ngày trong năm chu du toàn cầu để diễn thuyết, lặn biển, gặp các nhà khoa học, trao đổi với các nhà lãnh đạo thế giới, làm việc với các cộng đồng đi đầu trong ứng phó biến đổi khí hậu, và thám hiểm những vùng biển hầu hết mọi người sẽ không bao giờ thấy tận mắt – nhưng bà không xem việc di chuyển thường xuyên là đi từ nơi này đến nơi khác. “Mọi nơi chốn đều là một. Tất cả đều thuộc về Trái Đất. Hành tinh của chúng ta”, bà nói. “Dù bạn đi đến đâu, những sợi chỉ vô hình luôn hiện diện kết nối – cây cối tuy khác nhưng đều liên hệ với nhau, những loài chim thuộc chung một họ. Ngay khi chúng ta lên thuyền ngay đây tại Thái Lan, [tôi để ý] có những con cò trắng đứng trong đầm lầy nước mặn. Cảnh vật khiến tôi nhớ đến nhà, vì Florida cũng có cò trắng, tại đây nữa, và trên toàn thế giới. Mọi thứ đều gắn kết với nhau. Trông có vẻ là tôi đang đi đến những nơi chốn khác nhau, nhưng tất cả cùng là một. Mái nhà chung của chúng ta”. 

Đọc thêm: Under the Same Sky: Miranda Wang - Hành trình biến rác thải thành “tương lai” của nữ lãnh đạo giành giải Rolex Awards Laureate

Giống như việc bà xem toàn bộ hành tinh là hệ thống đơn nhất của sự sống, trong mắt Earle, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Nam Đại Dương và Bắc Băng Dương là một thủy vực độc nhất, liền mạch, định hình sự sống muôn nơi. “Tất thảy đều nối kết”, bà nhấn mạnh, đó là niềm tin bắt nguồn từ cả đời quan sát hải lưu, các loài sinh vật, và tác động sâu rộng của loài người lên khắp địa cầu. 

Tuy ấp ủ đam mê mãnh liệt, con đường đến với khoa học của Earle không hề bằng phẳng. Thời niên thiếu, có người bảo rằng hoài bão tương lai trở thành nhà khoa học của bà là viển vông. “Việc tôi sẽ kết hôn, sinh con và quán xuyến việc nhà được xem là kỳ vọng hiển nhiên. Nếu muốn thực sự phiêu lưu, tôi chỉ có thể làm giáo viên, y tá hoặc tiếp viên hàng không –  tôi không thể trở thành phi công hay bác sĩ. Thời đó người ta không hề mong đợi phụ nữ đảm đương những công việc đó”. 

Nhưng Earle từ chối buông bỏ khát vọng. “Nếu bạn thực sự muốn làm việc gì, đừng để người khác tước đi giấc mơ của bạn”, bà nói. Lòng quyết tâm giúp bà đạt được những kỳ tích tiên phong, bao gồm việc là người phụ nữ duy nhất trong số 70 người đàn ông tham gia chuyến thám hiểm nghiên cứu Ấn Độ Dương năm 1964 – vào thời điểm nữ giới hiếm khi được trao cơ hội gia nhập các chuyến viễn du dài ngày trên biển nhằm phục vụ khoa học – khi bà 29 tuổi. “Nó kéo dài sáu tuần và mọi người cho rằng đó thật là phi thường, và hẳn là thế – nhưng tôi không cảm thấy như vậy”, bà hồi tưởng. “Tôi ở đó để hoàn thành nhiệm vụ. Tôi có mặt không phải với tư cách là một người phụ nữ, mà là một nhà khoa học”. 

Năm 1979, Earle lập kỷ lục thế giới về lặn không dây một mình sâu nhất, khi hạ 381 mét xuống đáy biển trong bộ đồ lặn áp suất bọc thép. Niềm say mê thám hiểm và lòng tận tụy bảo tồn đại dương luôn dẫn lối cho sự nghiệp của bà, như khi Earle thành lập Mission Blue vào năm 2009.

Tại một trong những chuyến phiêu du của bà – dự án Tektite II năm 1970, khi Earle dẫn đầu đội ngũ thợ lặn toàn nữ sống hai tuần dưới nước, mối quan hệ giữa bà với Rolex đã chớm nở. Nhân dịp này, bà nhận được chiếc đồng hồ Lady Datejust, “bạn đồng hành” tin cậy của bà trong đời thường và dưới nước nhiều năm về sau. Năm 1982, bà trở thành Chứng nhân Rolex, sự ghi nhận tôn vinh những thành tựu xuất chúng cũng như nỗ lực bền bỉ của bà với thám hiểm và bảo tồn đại dương. Từ năm 2014, Rolex đã và đang hỗ trợ Mission Blue nhằm tăng số lượng các vùng Hope Spot từ 50 lên 168, bao phủ 55 triệu km2, và thúc đẩy mục tiêu bảo vệ 30% đại dương toàn cầu được Liên Hợp Quốc ủng hộ. Một số vùng Hope Spot, như Khu bảo tồn biển Nusa Penida ở Indonesia, đã thành công trong việc tăng cường “lá chắn” bảo vệ trong năm ngoái. Những vùng khác đang trong quá trình thiết lập hành lang bảo vệ nhờ những bước tiến mà phong trào Hope Spot tạo dựng.

“Tôi thích làm việc với Rolex vì thương hiệu có chung niềm lạc quan và lòng tin rằng chúng ta vẫn còn thời gian, nhưng không nhiều, để huy động mọi nguồn lực trong tay nhằm đảo ngược sự suy thoái của hành tinh”, Earle nói. Bà giơ đôi cổ tay lên để chúng tôi thấy hai chiếc đồng hồ Rolex mà bà luôn đeo trong suốt hành trình – Oyster Perpetual Datejust bên trái và Oyster Perpetual Submariner Date bên phải. “Theo thời gian, tôi trân trọng không chỉ chất lượng và vẻ đẹp của những chiếc đồng hồ, mà cả tinh thần và phẩm cách làm nên bản sắc công ty – cam kết hướng đến sự xuất sắc và hỗ trợ tài năng trong lĩnh vực thể thao, âm nhạc, khoa học, bảo tồn và xa hơn nữa. Khi tôi sáng lập Mission Blue năm 2009, Rolex là một trong bốn nhà tài trợ đầu tiên cho các vùng Hope Spot thuộc dự án”. 

Earle thường nhắc mọi người rằng “đại dương tạo ra hơn một nửa lượng oxy trong khí quyển. Phải mất hàng trăm triệu năm để các hệ thống hỗ trợ sự sống của Trái Đất thành hình – và chỉ vài thập kỷ để chúng bị suy tàn”. Dẫu vậy, bà không hề mang tư tưởng chủ bại. “Bạn hãy nhìn vào gương”, bà nói. “Và tự hỏi: Tôi có sức mạnh gì? Tôi quan tâm đến điều gì? Tôi có thể làm gì để tạo nên sự khác biệt?”

Theo Earle, sự khác biệt này có thể hiện hữu thông qua hành động nhỏ như nhặt rác ở bãi biển gần nhà, vì ngay cả những việc nhỏ nhất cũng có thể thôi thúc người khác hành động. Bà giải thích: “Khi thấy ai làm gì đó có vẻ hay ho, hoặc đơn giản là đúng đắn – có chăng bạn cũng sẽ muốn giúp họ. Có kẻ khơi mào chiến tranh và người người hùa theo; nhưng nó cũng đúng ở chiều ngược lại. Lòng tử tế có sức lan tỏa mạnh”. 

Tuy nhiên, bà chia sẻ, “vẫn không nhiều người quan tâm, vì họ chưa biết. Đó là khoảng cách lớn. Nếu họ thật sự hiểu tầm quan trọng của việc bảo vệ thế giới tự nhiên, không chỉ vì thiên nhiên mà vì sự sống và phồn vinh của chính họ, điều đó sẽ thay đổi tất cả. Chúng ta cần một hành tinh phồn thịnh để cuộc sống trở nên hưng thịnh. Và khi càng hủy hoại nó… ta sẽ càng đẩy mình vào con đường không mong muốn. Ta cần phải coi sóc những hệ sinh thái đang chở che chúng ta. Ta đang không làm tốt công việc ấy. Thế là quá đủ. Đã đến lúc phải thay đổi”. Theo bà, sự hiểu biết mang lại cảm hứng để hành động: “Khi mọi người nhìn thấy hậu quả của những gì mình gây ra, nhiều khả năng họ sẽ chọn làm điều đúng đắn”. 

Earle tin rằng ta đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử: lần đầu tiên nhân loại có thể chứng kiến những tổn thất mà mình gây ra, và lần đầu tiên ta có thể đưa ra lựa chọn khác dựa trên sự hiểu biết toàn diện về thực trạng hiện nay. Nếu như ta đã có khoa học hoặc công cụ để nhận thức được quy mô của những tổn hại diễn ra từ trước, thì ngày nay các vệ tinh có thể quan sát hiện tượng tẩy trắng san hô từ không gian trong lúc các robot dưới nước theo dõi những polyp san hô. “Chúng ta có sức mạnh hủy diệt và sức mạnh chữa lành”, bà nói. “Nhưng nó phụ thuộc vào sự hiểu biết”. 

Bà dẫn lời nhà linh trưởng học quá cố người Anh Jane Goodall về bốn lý do để nuôi dưỡng niềm hy vọng: trí tuệ loài người, bản lĩnh con người, sức sống mãnh liệt của thiên nhiên, và thế hệ mai sau. Earle cắt nghĩa: “Trí óc con người có khả năng độc nhất vô nhị – chúng ta biết những điều mà các loài sinh vật khác không thể biết. Công nghệ có hai mặt, nhưng nó có thể chắp cánh để ta biết quan tâm và hành động. Bản lĩnh nhân sinh thôi thúc ta đùm bọc lẫn nhau, trong quá khứ lẫn tương lai. Thiên nhiên mãi luôn kiên cường: ta đã lấy đi rất nhiều, nhưng ta vẫn đang sống, vẫn có thể phục hồi. Và giới trẻ ngày nay biết nhiều hơn hồi tôi bằng tuổi họ; họ sở hữu năng lực tiềm tàng để hành động quyết liệt và sáng tạo”.

Nhưng Earle nhấn mạnh rằng niềm lạc quan phải đi đôi với sự khẩn trương. Bà diễn giải: “50 năm sau, ta có chăng sẽ nhìn lại thời khắc này và bảo rằng, ‘Hoan hô – vừa kịp lúc, chúng ta đã đưa ra những lựa chọn đúng đắn và xây dựng một tương lai bền đẹp”. Hoặc ta sẽ nhìn lại và nhận ra mình đã thất bại trong việc thực thi những điều cấp thiết. Chúng ta cần tạo ra những đổi thay quan trọng – không phải vì thiên nhiên, mà vì nhân loại”. 

Sau hơn sáu thập niên cống hiến – và xa hơn nữa – cho sự nghiệp thám hiểm và bảo tồn đại dương, Earle vẫn một lòng một dạ hiện thực hóa triết lý trên, là hiện thân cho những đổi thay bà đã vun đắp suốt cuộc đời. Ngay cả ở tuổi 90, Nữ hoàng Đại dương vẫn rong ruổi năm châu suốt hơn 320 ngày trong năm, vẫn lặn biển, vẫn giảng dạy, vẫn có niềm tin cháy bỏng, vẫn tích cực tái định hình công cuộc bảo tồn đại dương toàn cầu – Earle là minh chứng sống cho việc tuổi tác không phải là rào cản trong hành trình bền bỉ theo đuổi niềm đam mê bất diệt .   

ĐỌC NGAY

Chia sẻ từ Alain Delamuraz - CEO Jaquet Droz về sự trỗi dậy của xu hướng cá nhân hóa trong ngành đồng hồ cao cấp

Vacheron Constantin Tràng Tiền: Cuộc đối thoại của kỹ nghệ Haute Horlogerie giữa lòng di sản Hà Nội

Patek Philippe Gondolo Serata Ref. 4962/200R: Dải vằn sống động