ASEAN nỗ lực định hình chuẩn mực cho AI có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định, các thách thức trên không gian số hiện vượt quá năng lực của một quốc gia đơn lẻ. Do đó, các nước cần hợp tác để đi cùng nhau.  

Hiên Việt Nam đang từng bước xây dựng nền tảng cho các cách tiếp cận AI. Quốc hội Việt Nam đã thông quan Luật trí tuệ nhân tạo. Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Đề án Phát triển Cổng pháp luật quốc gia giai đoạn 2026 – 2030. Bộ Tư pháp đang đẩy mạnh hoàn thiện cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia và các công cụ để ứng dụng AI có chuẩn mực, phù hợp với khung kiến trúc quốc gia. 

Những bước đi này cho thấy Việt Nam đang chuyển đổi trong cách tiếp cận, từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng”. Từ đó, Việt Nam hướng đến đảm bảo tính linh hoạt, một mặt, khai thác tối đa tiềm năng công nghệ, mặt khác, giữ vững các nguyên tắc, giá trị cốt lõi để đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống. 

Phó Thủ tướng đã nêu 3 nguyên tắc Việt Nam đang theo đuổi trong quá trình ứng dụng AI vào pháp luật. 

Thứ nhất, dữ liệu phải là nền tảng mở. Theo ông, nếu không có dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung” thì không thể ứng dụng AI hiệu quả.

Thứ hai, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của con người. Do đó, cần phân loại rủi ro theo từng phương thức ứng dụng trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; các ứng dụng hỗ trợ soạn thảo, thẩm định, đánh giá tác động chính sách phải được kiểm soát ở mức cao nhất.

Thứ ba, cơ quan quản lý phải nhận diện, phòng ngừa rủi ro điều hướng chính sách từ sớm. Nếu dữ liệu đầu vào bị sai lệch hoặc bị chi phối, sẽ tiềm ẩn rủi ro đối với chất lượng vận hành và hiệu quả khuyến nghị chính sách của cả Hệ thống.

Nói riêng về ngành tư pháp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa văn bản hay xây dựng cơ sở dữ liệu. Các cơ quan pháp luật cần thay đổi cả phương thức nghiên cứu chính sách, soạn thảo, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật. Một trong những định hướng được Diễn đàn thảo luận là “Rules as Code”, xây dựng các quy định pháp luật theo cấu trúc mà máy có thể đọc và xử lý. 

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, khi công nghệ càng tham gia sâu vào quá trình pháp lý, yêu cầu trách nhiệm càng cao. 

“Công nghệ được sinh ra từ mã lệnh, nhưng pháp luật thì được hình thành từ các giá trị văn hóa và nhân bản. AI có thể giúp chúng ta soạn thảo một đạo luật nhanh hơn, nhưng chỉ có “Trí tuệ con người” và “Trách nhiệm quốc gia” mới quyết định đạo luật đó mang lại công bằng và phồn vinh cho xã hội hay không”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nói.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề xuất ASEAN xây dựng các nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI.

ASEAN cũng cần chia sẻ tiêu chuẩn dữ liệu pháp luật, kinh nghiệm số hóa, và phương thức rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Nếu các quốc gia có thể chuẩn hoá dữ liệu và cải thiện khả năng kết nối, người dân và doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi vì chi phí tuân thủ giảm.

Hợp tác còn cần mở rộng sang nguồn nhân lực và hạ tầng. Các cơ quan pháp luật cần những nhân sự vừa hiểu quy định pháp lý, vừa có năng lực công nghệ. Những quốc gia có năng lực số thấp hơn cần được sự hỗ trợ về dữ liệu, hạ tầng, chuyển giao công nghệ. Các nước cũng cần duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

Đọc thêm: Khi robot bước vào phòng mổ: Khát vọng đổi mới từ kỳ lân y tế Cornerstone Robotics

Trong diễn văn đặc biệt chào mừng Diễn đàn, bà Mildred Bernadette B. Alvor, Trợ lý Cố vấn trưởng Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines nhấn mạnh, pháp luật phải bắt đầu từ con người và phục vụ con người. 

Bà cũng nhắc lại tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 ở Kuala Lumpur, các Nhà Lãnh đạo ASEAN đã thông qua Tuyên bố về việc thành lập Mạng lưới ASEAN về An toàn AI (ASEAN AI Safety Network), một cơ chế khu vực mới nhằm tăng cường hợp tác, xây dựng năng lực và quản trị về an toàn trí tuệ trong toàn khu vực. Bà tin tưởng Diễn đàn tại Việt Nam sẽ tạo cơ hội trao đổi ý tưởng, học hỏi lẫn nhau và cùng xây dựng những cách tiếp cận đối với AI trong hoạt động của Chính phủ theo hướng thông minh nhưng công bằng, đổi mới nhưng nhân văn, hiệu quả nhưng xứng đáng với niềm tin mà người dân đặt vào các cơ quan tổ chức của các nước.

ĐỌC NGAY

Vũ khí mạnh nhất của một nhà lãnh đạo là sự sát cánh

Nữ lãnh đạo khoa học: Từ phòng thí nghiệm đến thị trường

Từ dữ liệu địa điểm đến hạ tầng dữ liệu chiến lược quốc gia