Cover Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tế và chính trị vào Việt Nam và các nước lân cận
Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tế và chính trị vào Việt Nam và các nước lân cận
1 / 1
Lệnh tạm hoãn thuế trong 90 ngày mở ra cơ hội đàm phán nhưng tình hình vẫn nhiều căng thẳng, bất định. Việt Nam cũng đang đẩy mạnh đa dạng hoá thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào Mỹ
Trong một căn nhà ngập nắng ở Manhatta, một tấm vải lụa Việt Nam được trải thanh lịch trên băng ghế dài, với những đường vân tinh xảo, minh chứng cho tay nghề khéo léo của những nghệ nhân ở Mỹ Đức (Hà Nội). Tấm vải ấy không chỉ là món đồ trang trí, mà còn là biểu trưng cho gu thẩm mỹ, sự hoà quyện giữa bàn tay Việt Nam và phong cách sống của nước Mỹ. Tuy nhiên, giờ đây, vẻ đẹp ấy có lẽ sẽ trở nên đắt đỏ hơn.
Chính sách thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump, trong đó mức thuế với hàng hóa Việt Nam lên 46%, đã gây chấn động lên những ngành vốn làm nên “cái đẹp” trong đời sống Mỹ như dệt may, da giày và đồ gỗ nội thất. Những lĩnh vực vốn góp phần định hình không gian sống và tủ quần áo của người Mỹ giờ đối mặt với chi phí sản xuất leo thang và đơn hàng sụt giảm. Từ các nhà máy sản xuất ở Việt Nam đến các gia đình cách đó hơn 14.800 km, cái đẹp đang bị thử thách bởi chính những biến động chính trị và kinh tế toàn cầu.
Từ đôi giày, cái áo, đến tủ gỗ của Việt Nam
Dệt may hay đồ gỗ của Việt Nam từ lâu đã chiếm được cảm tình của người tiêu dùng Mỹ. Với khoảng 3 triệu lao động (theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), ngành dệt may Việt đã sản xuất từ những chiếc áo thun đơn giản cho đến những chiếc váy lụa, bộ suite lộng lẫy dùng trong các sự kiện, gala. Việt Nam hiện cung cấp 50% giày dép và 28% quần áo của Nike, trong khi các thương hiệu như Adidas, American Eagle cùng nhiều thương hiệu lớn khá phụ thuộc vào các nhà máy Việt Nam vì độ chính xác cao và chất lượng ổn định. Việt Nam giữ vị trí thứ hai về thị phần hàng may mặc tại Mỹ với 19.1%, tiệm cận với Trung Quốc. Còn theo dữ liệu của Hiệp hội thương mại và kinh doanh giày dép Mỹ (FDRA), năm 2023, gần 1/3 lượng giày dép nhập khẩu vào Mỹ đến từ đất nước hình chữ S.
Trong khi đó, ngành đồ gỗ nội thất Việt cũng tạo dựng vị thế đáng kể trong các ngôi nhà Mỹ. Từ bàn ăn gỗ teak tối giản đến tủ gỗ hồng sắc cầu kỳ, những sản phẩm này kết hợp giữa tinh thần phương Đông và tính tiện dụng phương Tây. Các nhà bán lẻ như Wayfair nhập hàng lớn từ Việt Nam, nơi cùng Trung Quốc chiếm 56% lượng nội thất nhập khẩu của Mỹ. Một món đồ, ví như như bàn cà phê chạm khắc thủ công, có thể biến đổi cả phòng khách, mang lại cả công năng lẫn câu chuyện về tay nghề. Với người tiêu dùng Mỹ, những món hàng này không chỉ là mua sắm mà còn là một tuyên ngôn về phong cách sống và sự cá tính.
Above Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại Lễ ký thỏa thuận thương mại giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác Mỹ TTXVN
Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại Lễ ký thỏa thuận thương mại giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác Mỹ TTXVN
1 / 1
Thuế quan của Trump: Cú sốc chính trị và kinh tế
Ngày 2/4, Tổng thống Trump công bố mức thuế suất 46% với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, hiệu lực 7 ngày sau đó. Biện pháp này nằm trong “Kế hoạch Công bằng và Tương hỗ” nhằm giải quyết mất cân bằng thương mại lên hàng loạt quốc gia có quan hệ mua bán với Mỹ. Thặng dư thương mại 123.5 tỷ USD của Việt Nam với Mỹ năm 2024 (tăng gần 20% so với cùng kỳ 2023), cùng với cáo buộc trung chuyển hàng Trung Quốc để né thuế Mỹ, đã thúc đẩy mức thuế này. Ngay sau thông báo, thị trường chao đảo: VN-Index trong tháng 4 giảm 80 điểm, tương đương 6.2%, và các công ty Mỹ như Wayfair và Nike chứng kiến cổ phiếu giảm lần lượt 12% và hơn 6%. Chỉ trong bốn ngày (từ 5 đến 8/4) các hợp đồng xuất khẩu trị giá 708 triệu USD đã bị hủy ở Bình Dương.
Lý do của Trump dựa trên sự công bằng. Peter Navarro, cố vấn Nhà Trắng, khẳng định, thuế quan là không chỉ là phương tiện để giải quyết tình trạng thâm hụt mà còn là để Mỹ thay đổi phương thức tiến hành giao thương và sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, chính sách mạnh tay này đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên khắp thế giới, với những hậu quả vượt xa phạm vi kinh tế.
Above Thủ tướng Phạm Minh Chính trò chuyện cùng Tim Cook - CEO Apple trong chuyến thăm Việt Nam
Thủ tướng Phạm Minh Chính trò chuyện cùng Tim Cook - CEO Apple trong chuyến thăm Việt Nam
1 / 1
Chính sách mạnh tay này đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên khắp thế giới, với những hậu quả vượt xa phạm vi kinh tế
Các ngành công nghiệp Việt trong vòng vây
Đối với ngành dệt may, thuế quan là một đòn giáng nặng. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của dệt may Việt Nam, chiếm 44% tổng kim ngạch toàn ngành. Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Việt Thắng Jean, bày tỏ nỗi lo khi doanh nghiệp ông đang gánh mức thuế 16%, và tổng thuế có thể vọt lên 62% nếu tính thêm thuế đối ứng. Với thị trường chiếm 40% sản lượng của công ty, ông Việt nói: “Giữ được thị trường là bài toán khó khăn”.
Ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho biết: “Biên lợi nhuận ngành vốn đã mỏng, phải cạnh tranh khốc liệt với các nước khác”, ông nói và nhìn nhận mức thuế trên sẽ khiến hàng Việt mất hoàn toàn lợi thế trước các đối thủ như Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh…
Không chỉ các doanh nghiệp Việt, các thương hiệu lớn cũng chao đảo. Nike, với một nửa sản phẩm “made in Vietnam” có thể phải tăng giá hoặc chịu lỗ, trong khi các nhà sản xuất khác như Deckers Brands, American Eagle nhiều khả năng đối diện tình trạng tương tự. Các nhà sản xuất nhỏ hơn, thiếu vốn để xoay chuyển, bị ảnh hưởng nặng nhất. Tại Đồng Nai, một chủ nhà máy may nói đơn hàng giảm 30% trong tháng 4 năm 2025, buộc phải cắt giảm nhân sự và ca làm việc.
Above Nhà máy trị giá 1 tỷ USD của Intel
Nhà máy trị giá 1 tỷ USD của Intel
1 / 1
Ngành đồ gỗ nội thất cũng dễ tổn thương tương tự. Xuất khẩu nội thất Việt Nam sang Mỹ, trị giá 8.8 tỷ USD năm 2024, đối mặt với chi phí tăng cao mà các nhà bán lẻ Mỹ không thể gánh vác. Ông Nguyễn Liêm, đại diện Hiệp hội Gỗ tỉnh Bình Dương, cảnh báo rằng thuế quan quá cao sẽ gây tổn thất nặng nề. “Mức thuế tối đa ngành gỗ chịu được là 10%. Nếu vượt ngưỡng, sức cạnh tranh có thể giảm 30-40%,” ông chia sẻ.
Xem thêm: Ngành công nghiệp ô tô và những ngả đường bền vững của tương lai
Gánh nặng cho người tiêu dùng Mỹ
Bên kia Thái Bình Dương, người tiêu dùng Mỹ đang cảm nhận áp lực. Theo Thống đốc bang Kentucky, Andy Beshear, các mức thuế áp lên hàng nhập khẩu của Tổng thống Trump sẽ khiến mỗi hộ gia đình ở Mỹ chi thêm 4.700 USD/năm. Một chiếc váy lụa Việt giá 500 USD giờ có thể tăng thành 700 USD, do tác động cộng dồn của thuế. Một bàn ăn được bán tại Wayfair, trước đây giá 1.000 USD, có thể tăng lên 1.100 USD. Đối với người tiêu dùng giàu có, mức tăng này chỉ gây cảm giác bất tiện, nhưng với tầng lớp trung lưu, đây lại là cú giáng vào giấc mơ thẩm mỹ.
Above Bà Nguyễn Thị Phương Thảo gặp gỡ các đối tác chiến lược toàn cầu tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của Tổng thống Donald Trump trong Hội nghị thượng đỉnh tại Việt Nam từ ngày 9/1 -11/1/2025
Bà Nguyễn Thị Phương Thảo gặp gỡ các đối tác chiến lược toàn cầu tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của Tổng thống Donald Trump trong Hội nghị thượng đỉnh tại Việt Nam từ ngày 9/1 -11/1/2025
1 / 1
Hậu quả không dừng ở giá cả. Việt Nam sở hữu cơ sở hạ tầng, lực lượng lành nghề, giá rẻ và chuỗi cung ứng ổn định, những yếu tố không thể dễ dàng thay thế ngay lập tức. Các doanh nghiệp Mỹ có thể tính đến phương án chuyển đi nơi khác, nhưng điều này tốn kém và diễn ra chậm chạp. Trong khi đó, nguy cơ thiếu hàng, giá cả tăng cao trở nên hiện hữu.
Mặt khác, cái giá của tinh tế nhưng sâu sắc nhất là sự mất mát về đa dạng và cá tính. Người tiêu dùng có thể quay về với hàng đại trà, giá rẻ, kéo theo lối sống và thị hiếu thẩm mỹ cũng trở nên đơn điệu.
Phản ứng của Việt Nam và bối cảnh toàn cầu
Trước cú sốc, Việt Nam nhanh chóng hành động. Tổng Bí thư Tô Lâm, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Trump ngày 4/4, đã khẳng định Việt Nam sẵn sàng trao đổi để đưa mức thuế nhập khẩu từ Mỹ về 0%. Thủ tướng Phạm Minh Chính cử Bộ trưởng Bộ Công Thương làm Đặc phái viên sang làm việc tại Mỹ để đồng chủ trì cơ chế họp Hội đồng Thương mại và Đầu tư (TIFA). Bên cạnh đó, Hải quan Việt Nam đã tăng cường kiểm soát các nguyên liệu đầu vào nhằm ngăn chặn hàng hoá nước ngoài đội lốt để xuất khẩu sang Mỹ.
Above Toàn cảnh ngành xuất khẩu tại Việt Nam
Above Sản xuất cánh tà máy bay dân dụng Boeing tại Khu công nghiệp Thăng Long, Hà Nội
Toàn cảnh ngành xuất khẩu tại Việt Nam
1 / 2
Lệnh tạm hoãn thuế trong 90 ngày mở ra cơ hội đàm phán nhưng tình hình vẫn nhiều căng thẳng, bất định. Việt Nam cũng đang đẩy mạnh đa dạng hoá thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Trên toàn cầu, tình cảnh của Việt Nam không đơn lẻ. Ngành dệt may của Bangladesh và Campuchia, đối mặt với thuế cao (lần lượt 37% và 49%) từ Mỹ. Những gián đoạn này có thể định hình lại chuỗi cung ứng, với các quốc gia như Mexico, Ấn Độ hoặc Ai Cập sẵn sàng hưởng lợi. Hiện tại, các nhà xuất khẩu Việt Nam bị kẹt trong lằn ranh địa chính trị toàn cầu và những thay đổi trong chính sách nội địa Mỹ.
Giá của cái đẹp
Sống đẹp, có lẽ chưa bao giờ đắt đến mức này
Cái đẹp luôn là một khát khao của con người, một cách để vượt qua sự tầm thường, tạo nên bản sắc. Nhưng thuế quan của Trump phơi bày sự mong manh của nó trước những cơn gió chính trị. Người lao động tại Việt Nam, nỗ lực nơi nhà xưởng và những chủ nhà Mỹ, được gắn kết bởi sự trân trọng trước mỗi sản phẩm, giờ đây có thể bị chia cắt bởi bức tường thuế.
Người tiêu dùng Mỹ, đứng trước lựa chọn: trả nhiều hơn cho sự thanh lịch hoặc chấp nhận sự giản đơn. Còn đối với Việt Nam, cái giá còn cao hơn, là câu chuyện của việc làm, sinh kế, hoặc xa hơn là bài toán tăng trưởng. Sống đẹp, có lẽ chưa bao giờ đắt đến mức này.
Credits
Images: Thông Tấn Xã Việt Nam; Dương Văn Giang/ VNA VIA AP; Pham Hung
