Nhà văn Nuage Rose (Hồng Vân): Di sản gia đình không nằm ở nơi chốn, mà ở những lựa chọn được lặp lại

Có cái Tết nào khiến chị nhận ra mình đã bắt đầu đứng ở vị trí của thế hệ đi trước, dù không hề có chủ ý? Tết có phải là lúc một người thuộc “thế hệ sandwich” cảm nhận rõ nhất vị trí của mình trong gia đình: vừa là con, vừa đang học cách làm cha mẹ cho thế hệ sau?

Tôi vốn là người hay chống lại khuôn mẫu, kể cả những gì bố mẹ mong muốn. Tôi tôn trọng Tết nhưng không làm mọi thứ theo đúng ý người lớn. Tôi nghĩ đó là cách mình trưởng thành. Nhưng rồi có lúc tôi chợt nhận ra: những điều mình từng chống đối, giờ đây lại làm với con mình. May mắn là các con tôi thích điều đó. Đặc biệt con gái lớn của tôi, sinh ra ở Pháp, sau này về Việt Nam sống, lấy chồng Việt, hòa nhập rất tự nhiên, thậm chí còn sâu hơn tôi.

Câu chuyện áo dài là một khoảnh khắc. Với tôi, áo dài từng là một mặc cảm, gắn với thiếu thốn và nghĩa vụ. Sống ở Pháp nhiều năm, tôi gần như tách mình khỏi áo dài và truyền thống đó. Cho đến khi chính con gái tôi – một người Pháp, mua tặng tôi hai chiếc áo dài sau khi tôi khỏi Covid. Ban đầu tôi mặc rất gượng, nhưng rồi quen dần. Tôi nhận ra việc “làm lành” với áo dài không chỉ là chuyện trang phục, mà là sự làm lành với ký ức, với quá khứ, với những điều mình từng muốn chối bỏ.

Tết đúng là lúc khiến người ta nhận ra mình đang đứng giữa các thế hệ, dù không hẳn là có ý thức. Lúc đó tôi mới hiểu: có những điều mình không chủ ý giữ lại, nhưng đến một lúc, chính thế hệ sau lại kéo mình quay về với nó.

Những năm gần đây, gia đình chị thường chọn ở đâu trong dịp Tết?

Gia đình tôi không bao giờ đi xa dịp Tết. Với tôi, Tết không phải là đi đâu, mà là ở lại.

Không gian sống của gia đình chị trong dịp Tết có thay đổi nhiều không? Có điều gì được giữ lại như một cách lưu giữ ký ức?

Tết thì việc dọn dẹp, trang trí nhà cửa rất quan trọng. Ngày xưa, trước Tết cả tuần là bắt đầu cọ rửa, sắp xếp. Tôi mua sắm rất ít, nhưng chọn kỹ. Đó là nếp sống. Nhà tôi không thể thiếu hoa cúc, lay-ơn, và violet. Cắm hoa lay-ơn là tôi nhớ đến Mẹ, hoa violet là nhớ đến Ông. Ông tôi luôn chỉnh lại chúng tôi, không gọi là hoa violet, tuy là màu tím, tiếng Pháp là hoa “chân chim”, vì hình dáng giống chân chim biển. Những ký ức ấy tự nhiên quay về. Tôi không mua để làm mới không gian, mà để giữ lại cảm giác quen thuộc.

Trong mâm cơm Tết của gia đình, đâu là những món luôn phải có, và đâu là những món đã được giản lược theo thời gian?

Thịt thì đã giản lược. Nhưng bánh chưng thì không thể thiếu, vì bố tôi sinh thời vẫn tự tay gói. Bố tôi gói rất giỏi, không cần khuôn, hai chân giữ lá, hai tay gói. Và ăn bánh chưng thì nhất định phải có hành muối. Ngoài ra là giò. Những món đó là cố định. Càng về sau, tôi càng thấy Tết không cần nhiều món, chỉ cần đúng món.

Sau nhiều năm sống ở các thành phố lớn, chị có cố tình “ăn Tết chậm lại” không?

Gia đình tôi từ xưa đã như vậy. Chỉ gặp những người thân yêu nhất, quan trọng nhất, chủ yếu là đêm Giao thừa và mùng Một. Không chạy theo nhiều lịch trình. Mua sắm và ăn uống cũng vậy, không thừa mứa, mà giữ những thứ cốt lõi. Chậm không phải vì ít lựa chọn, mà vì đã biết mình cần gì.

Đọc ngay: Tử vi năm Bính Ngọ 2026

Khi việc di chuyển giữa các quốc gia ngày càng dễ dàng, theo chị điều gì khiến một gia đình vẫn muốn quay về vào dịp Tết, dù không còn là nghĩa vụ bắt buộc?

Tôi phân vân giữa hai từ: truyền thống và bản năng. Nhưng tôi nghĩ là bản năng nhiều hơn. Tết là dịp những người lớn tuổi mong chờ nhất, là lúc hiếm hoi cả gia đình được quây quần. Nó không còn là nghĩa vụ, mà là một nhu cầu rất tự nhiên, khác hẳn với một kỳ nghỉ thông thường. Khi không còn ai bắt buộc phải về, thì việc vẫn muốn về trở thành điều rất thành thật.

Nếu được chọn một hình dung lý tưởng về Tết của gia đình mình trong vài năm tới, chị mong đó sẽ là một cái Tết như thế nào?

Có lẽ là điều không còn thực hiện được nữa: cả đêm ngồi quanh bếp lửa nấu một nồi – đúng hơn là thùng – bánh chưng rất lớn, nghe Ông kể chuyện, rồi lần lượt sử dụng nước nóng đun trên cùng bếp để tắm – thứ hiếm hoi giữa mùa đông. Thời nay, nấu bằng nồi điện thì dễ, nhưng tôi không thấy hào hứng như thế.

Nếu mỗi dịp Tết chỉ được gửi lại cho các con một điều, chị sẽ chọn gửi một lời nhắn hay để lại một khoảng lặng?

Tôi chọn một khoảng lặng. Một khoảng lặng với những ký ức đẹp nhất của tôi, để các con tự giữ lấy theo cách của chúng. Tôi nghĩ (và tin) những điều ở lại lâu nhất thường là những điều không được nói ra.

Nuage Rose (Hồng Vân) sinh ra tại Hà Nội trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, trong một gia đình trí thức có lịch sử gần một thế kỷ đi – về giữa Việt Nam và Pháp. Ông bà chị định cư tại Pháp từ cuối những năm 1940. Bố chị là một trong những trí thức trở về Việt Nam đầu thập niên 1950 để cống hiến cho Tổ quốc, cho kháng chiến theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tốt nghiệp đại học, Nuage Rose rời Hà Nội tới Aix-en-Provence, hoàn thiện chương trình Thạc sỹ Văn học cổ điển Pháp và Kỹ sư Công nghệ thông tin, rồi làm việc tại Paris cho tới năm 1990.

Nuage Rose có cơ duyên với quê nhà khi được bổ nhiệm làm Tùy viên Kinh tế thương mại Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam. Sau đó chị làm việc cho Đại sứ quán Pháp tại Singapore, giữ vị trí Tổng thư ký Văn phòng ASEAN của cơ quan này. Từ năm 2000, chị sống tại Paris, trong khi con gái chị – sinh ra và lớn lên ở Pháp – đã chọn quay về định cư tại Hà Nội, lặp lại hành trình của các thế hệ trước. 

Nuage Rose là tác giả của các cuốn sách: Trois Nuage au pays des nénuphars (tự truyện, Société des Écrivains, 2013), Ba áng Mây trôi dạt xứ bèo (tự truyện, NXB Trẻ, 2017), 120 ngày Mây thì thầm với gió (tự truyện, NXB Trẻ, 2021).

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 01/2026

ĐỌC NGAY

Võ Văn Y trở lại sau 10 năm

9 chương trình truyền hình thực tế về vận động thể chất giúp bạn 'lên dây cót' tinh thần năm mới

Tatler Wellbeing 2026: Vượt qua ảo tưởng về những phương thuốc nhiệm màu