Hiểu khác về sự an toàn

Camera và radar có thể quan sát phía trước. Hệ thống có thể nhận biết một chiếc xe đang giảm tốc, một người đi bộ, một người đi xe đạp hoặc một vật thể nằm trong quỹ đạo di chuyển. Nếu người lái không phản ứng, chiếc xe có thể cảnh báo, chuẩn bị phanh và trong những điều kiện nhất định tự động can thiệp. Một ví dụ tiêu biểu là Toyota Safety Sense 3.0. Hệ thống sử dụng camera phía trước có độ phân giải và góc quan sát được cải thiện, kết hợp với radar phía trước có trường quan sát rộng hơn. Pre-Collision System (hệ thống an toàn tiền va chạm) có khả năng phát hiện xe, người đi bộ, người đi xe đạp và trong một số tình huống cả mô tô; đồng thời, một số xe được trang bị TSS 3.0 có khả năng cập nhật phần mềm qua mạng. Điều đáng chú ý ở đây không chỉ là số lượng tính năng. Nó cho thấy một sự thay đổi về triết lý: chiếc xe không còn chỉ phản ứng với thế giới; nó bắt đầu quan sát, diễn giải và dự đoán thế giới. Sự thay đổi ấy đủ lớn để các cơ quan quản lý cũng bắt đầu coi những công nghệ từng được xem là trang bị cao cấp như một phần của tiêu chuẩn an toàn cơ bản.

Đọc thêm: Những chiếc xe thể thao đại diện cho tinh thần tự do trên mọi hành trình

Năm 2024, Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Hoa Kỳ (NHTSA) hoàn tất quy định yêu cầu xe du lịch và xe tải nhẹ mới tại Mỹ phải được trang bị Automatic Emergency Braking, bao gồm hệ thống phát hiện người đi bộ, vào tháng 9 năm 2029. NHTSA ước tính quy định này có thể giúp cứu ít nhất 360 người và ngăn ngừa ít nhất 24.000 ca chấn thương mỗi năm. Các nghiên cứu thực tế của Insurance Institute for Highway Safety (IIHS) cho thấy giá trị ấy không chỉ tồn tại trên những bài thử nghiệm trong phòng lab. Phân tích dữ liệu tai nạn cho thấy hệ thống Forward Collision Warning (hệ thống cảnh báo va chạm phía trước) kết hợp với Automatic Emergency Braking (phanh khẩn cấp tự động) có thể làm giảm 50% tỷ lệ các vụ va chạm từ phía sau vào xe phía trước, đồng thời giảm 56% các vụ cùng loại có thương tích. Với Volvo City Safety, một nghiên cứu của IIHS trước đó ghi nhận mức giảm 41% đối với các vụ đâm trực diện từ phía sau và 47% đối với các va chạm dạng này có thương tích.

Nói cách khác, những công nghệ này không chứng minh cho việc một chiếc xe “thông minh” đến thế nào, nhưng chúng cho thấy một sự thay đổi mang tính cách mạng trong lịch sử của các cơ chế an toàn: hay vì chấp nhận tai nạn như một phần tất yếu của việc di chuyển, chúng ta bắt đầu thiết kế công nghệ để giảm xác suất tai nạn xảy ra ngay từ đầu. Từ sống sót sang phòng ngừa - có lẽ cũng là bước chuyển quan trọng nhất trong lịch sử an toàn ô tô hiện đại.

Khi một cuộc đời thay đổi bởi một phần nhỏ của giây

Trong điều kiện thuận lợi, khoảng 0,7 giây thường được sử dụng như một mốc rất nhanh cho thời gian phản ứng của người lái. Nhưng trên thực tế, khi một tình huống xảy ra bất ngờ, thời gian ấy có thể kéo dài đáng kể. Nghiên cứu của Transport Research Laboratory cho thấy phản ứng của người lái trước một chiếc xe phía trước đang phanh có thể dao động từ 0,80 đến 2,01 giây trong các tình huống được nghiên cứu: bởi con người cần phải lần lượt thực hiện việc nhìn thấy, nhận biết, ra quyết định rồi mới phản ứng - những điều máy móc có thể làm hầu như đồng thời. Và chính khoảng thời gian ấy là nơi những hệ thống hỗ trợ phanh khẩn cấp bắt đầu có ý nghĩa: không thay thế con người, mà mua thêm thời gian cho con người. Đó là lý do các hệ thống AEB ngày càng được phát triển để hoạt động ở những tốc độ cao hơn và trong nhiều tình huống hơn. Quy định mới của NHTSA yêu cầu hệ thống AEB trên xe mới tại Mỹ phải có khả năng tránh va chạm với xe phía trước ở tốc độ lên đến 62 mph, đồng thời hệ thống phải nhận biết người đi bộ cả trong điều kiện ban ngày và ban đêm.

Nhưng điều quan trọng hơn tốc độ của hệ thống là sự nhận biết: thời điểm nó quyết định rằng con người đã không còn đủ thời gian để phản ứng. Mệt mỏi. Mất tập trung. Nhìn điện thoại. Rời mắt khỏi đường. Hoặc đơn giản là đánh giá quá cao khả năng của chính mình. Đó là thời điểm đòi hỏi đối với hệ thống ADAS trở nên cao hơn: không chỉ “nhìn” đường, giờ đây hệ thống phải “nhìn” người lái. Driver Monitoring Systems vì vậy ngày càng trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái an toàn. Camera trong cabin có thể theo dõi hướng nhìn, vị trí đầu và những dấu hiệu cho thấy người lái không còn tập trung đầy đủ. Trong những hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến hơn, trạng thái của người lái còn có thể quyết định mức độ hỗ trợ mà chiếc xe cho phép. Bởi dù hệ thống thông minh đến đâu, con người càng phải hiểu rõ giới hạn của nó - một chiếc xe có thể tự động giữ làn đường chưa chắc đã là một chiếc xe an toàn nếu người lái vì thế tin rằng mình không cần phải chú ý nữa.

Một nghiên cứu của IIHS về người dùng thường xuyên các hệ thống Cadillac Super Cruise, Nissan/Infiniti ProPILOT Assist và Tesla Autopilot cho thấy người sử dụng có xu hướng thực hiện nhiều hoạt động không liên quan đến lái xe hơn khi bật hệ thống hỗ trợ. Đáng chú ý, 53% người dùng Super Cruise và 42% người dùng Autopilot trong khảo sát cho biết họ cảm thấy thoải mái khi coi xe như một phương tiện hoàn toàn tự lái. Đây là điểm quan trọng nhất trong triết lý tiếp cận của các nhà sản xuất: hệ thống an toàn và hỗ trợ là thứ giúp con người kiểm soát tốt hơn, chứ không tạo ra ảo tưởng rằng mình không cần kiểm soát nữa. Chiếc xe thông minh nhất không nhất thiết là chiếc xe làm được nhiều việc nhất – mà nó nên là chiếc xe biết khi nào cần nhắc nhở rằng bạn vẫn là người lái, và đâu là một phần tư giây mà nó nên làm việc thay bạn.

Một chuẩn mực mới của xa xỉ: thêm một ngày nữa

Trong nhiều thập kỷ, luxury automotive được xây dựng trên những từ rất dễ nhận biết. Mã lực. Khả năng tăng tốc. Bọc da. Chế tác thủ công. Khả năng cách âm. Sự thoải mái. Số lượng công nghệ. Nhưng khi những thứ ấy ngày càng trở nên phổ biến, một thứ khác bắt đầu trở nên khó định giá hơn: sự thanh thản của đầu óc và tâm hồn. Một chiếc xe có thể chạy nhanh hơn: nhưng liệu nó có giúp bạn trở về nhà an toàn hơn? Một chiếc xe có thể tự động điều chỉnh tốc độ: nhưng liệu nó có nhận ra khi bạn đang mất tập trung? Một chiếc xe có thể sở hữu hàng trăm tính năng kỹ thuật: nhưng liệu trong khoảnh khắc quan trọng nhất, nó có biết phải làm gì? Đó là lý do các tính năng an toàn đang dần trở thành một phần của trải nghiệm luxury chứ không còn là một mục kỹ thuật nằm cuối brochure. Câu chuyện giờ đây không chỉ là có nhiều công nghệ hơn, mà còn là có công nghệ đúng lúc. Cuộc đua giờ đây không chỉ là đi nhanh, mà còn là có thể tiếp tục đi, lâu dài hơn và yên tâm hơn.

Có thể trong hành trình lâu dài đó, có nhiều hơn một lần hệ thống đã phát hiện nguy cơ mà người lái không kịp nhận ra. Có thể một lần AEB đã chuẩn bị phanh nhưng cuối cùng không cần can thiệp. Có thể hệ thống theo dõi người lái đã nhận thấy sự mất tập trung và nhắc họ nhìn trở lại con đường. Không ai vỗ tay cho những khoảnh khắc ấy, và đó chính là bản chất của công nghệ an toàn: thành công nhất khi trở nên vô hình. Chúng ta thường nói về tương lai của ngành xe hơi bằng những từ rất lớn lao và mong đợi về tự động hóa hay AI như một hình thái tiến hóa cao độ. Nhưng đằng sau tất cả những khái niệm ấy có thể chỉ là một mong muốn rất giản dị: được đi xa hơn, và được trở về. Được bước qua cánh cửa thân yêu, nhìn những gương mặt quen thuộc thêm một lần nữa. 

ĐỌC NGAY

Tái định nghĩa “xa xỉ”

Bentley Việt Nam chính thức mở ra chương mới cùng tập đoàn Pon Phú Thái Mobility

Range Rover Sport: Chuẩn mực của vận hành