Họa sĩ Nguyễn Tất Long: Hành trình đốn ngộ của người thực hành nghệ thuật tuyệt đối suốt 20 năm

Trước khi đến với biểu hiện trừu tượng, anh có học hội họa không? Vì sao anh lại theo đuổi lối vẽ này?

Tôi từng học kiến trúc hai năm sau đó chuyển hẳn sang vẽ. Từ 1998 – 2005, tôi chỉ tập trung vẽ hiện thực. Sau đó, từ 2005 trở đi, tôi bắt đầu theo đuổi biểu hiện trừu tượng. Có lẽ lối vẽ này hợp với tạng tính của tôi: tự do và cuồng nhiệt.

Lối vẽ biểu hiện trừu tượng không phô diễn kỹ thuật và không mô tả hiện thực, mà thiên về biểu đạt trực tiếp cảm xúc, tiềm thức và trải nghiệm cá nhân của người nghệ sĩ. Vậy anh có thể chia sẻ quá trình chuyển hoá những cảm xúc và trải nghiệm cá nhân thành ngôn ngữ thị giác như thế nào? 

Như tôi đã nói, quá trình sống, quan sát, va chạm, trải nghiệm chính là quá trình hình thành các “ý” trong con người tôi. Từ đó tiếp tục gợi lên cho mình những tâm ý khác khi sáng tạo và thực hành.

Những ngày đầu vẽ, anh có từng bị áp lực về cái tôi nghệ sĩ không?

Cái đó thường trực, cả trong vô thức lẫn thực tế. Người nghệ sĩ luôn muốn thể hiện cái tôi trong tác phẩm. Cái tôi ấy chính là vị trí địa lý nơi mình sống, mối quan hệ xung quanh, những sự kiện trong đời… tất cả tạo thành bản ngã của người nghệ sĩ.

Có khi nào anh cảm thấy không muốn vẽ?

Có chứ. Nhất là sau mỗi triển lãm, tôi thường rơi vào trạng thái rỗng. Chuẩn bị cho triển lãm giống như người phụ nữ chuẩn bị sinh con. Có người sinh xong thì bị trầm cảm, tôi cũng vậy – trầm cảm sau mỗi cuộc trưng bày, không muốn nghĩ, không muốn vẽ gì hết.

Tranh của anh được nhận xét là “không hình, không ý và không diễn giải”. Anh có sợ tranh kén người xem?

Đấy không phải việc của tôi. Tôi giống như con chim, cứ hót thôi, còn ai nghe thế nào là việc của họ. Khi vẽ, điều duy nhất tôi đối diện là toan, là màu. Tôi nói chuyện với chúng, chứ không bận tâm người xem nghĩ gì.

Xem thêm: Louis Vuitton x Murakami: Đắm mình trong lễ hội màu sắc kỳ ảo của sự kiện Art Basel Paris 2025

Anh có nghĩ công chúng cần thêm thời gian để cảm thụ?

Đương nhiên rồi công chúng cũng cần trải qua những giai đoạn của việc cảm thụ, từ giai đoạn nhìn là phải thấy ngay ra hình thù, mảng miếng hình nét chỉnh tề. Và cũng đến lúc họ lại muốn trôi theo những mảng màu của biểu hiện. Cũng như bản thân tôi phải luyện hình hoạ mãi rồi sau này mới chuyển sang biểu hiện trừu tượng, như kiểu đốn ngộ vậy. Ở đây không phải là cái nào hay hơn mà là tuỳ thuộc vào trạng thái cảm xúc, thời điểm sống của mỗi người để mà lựa chọn việc cảm thụ của bản thân

Anh có thể nói thêm về cái “đốn ngộ” ấy?

Đó là thời kì tôi vẽ bộ Vòng Xoáy, vẽ trong trạng thái rất sung mãn và say mê. Ban đầu rất sung sướng như kiểu mình vừa phát hiện ra một điều gì đó cao siêu. Nhưng tình cờ một hôm nhìn thấy một nghệ sĩ khác người ta đã vẽ những thứ mình đang vẽ cách đây mấy chục năm rồi. Và thế là lại rơi vào trạng thái loay hoay, bối rối. Cho đến khi tình cờ lên nhà một người anh chơi thấy bộ thiền luận của Daisetz Teitaro Suzuki, mở ra xem đúng đoạn thiền hoạ, chỉ có nửa trang giấy thôi nhưng giúp mình đốn ngộ ra rất nhiều điều. 

Và sau khi “đốn ngộ” thì sao?

Tôi lao đầu vào vẽ. Có khi vẽ bằng giẻ quấn vào tay, vẽ giáp lá cà. Vẽ xong để đó, hôm sau nhìn lại, ưng thì giữ, chưa ưng thì chồng thêm lớp sơn. Có tác phẩm phủ đến 7 lớp, sau phải dùng máy mài bớt thì vô tình tạo ra thêm các chi tiết mới, khiến tranh phong phú hơn. Những thứ đó tự nhiên vô tình đến với mình chỉ khi mình thực sự lao vào làm việc một cách bền bỉ. 

Trong quá trình sáng tác, anh có tìm điểm cân bằng không?

Không. Khi vẽ, tôi để nó tràn ra hết. Tranh trừu tượng vì thế không cần khung – nó tràn khỏi toan, không cần định lại, thậm chí không cần tên.

Đối với anh ngôn ngữ có phải là một rào cản?

Ngôn ngữ không phải là rào cản mà với trừu tượng thì ngôn ngữ trở nên xa xời. Chính bức tranh đấy đã tả lại quá trình của nghệ sĩ rồi, cho nên nó biểu hiện. Vì cái hành động của người nghệ sĩ trong quá trình vẽ đã quyết định bức tranh đấy nó như thế nào rồi. Chỉ có tâm trạng nào đó thể hiện trên bức tranh thôi. 

Nguyễn Tất Long (sinh năm 1979 - Hà Nội) là một nghệ sĩ kiên định với phong cách biểu hiện trừu tượng trong suốt gần hai 20 năm. Tiếp xúc với anh mới cảm được thấy nhiệt lượng và trực giác mạnh mẽ trong con người của anh rất hợp với lối vẽ biểu hiện trừu tượng. Với anh, hội họa không còn là quá trình kiến tạo hình ảnh mà là sự phản chiếu năng lượng tinh thần, một dòng chảy mang theo những cảm xúc đầy nhạc tính. 

Điểm cốt lõi trong phong cách sáng tạo của anh nằm ở sự khước từ toàn bộ yếu tố mô tả, nhằm đạt đến một thứ trừu tượng “tuyệt đối”. Tranh của anh là sự tương tác liên hồi giữa bút pháp, nhịp điệu và sắc màu, tạo nên những cấu trúc giàu tính nhạc, gợi nhớ đến những chuyển động cơ thể trong điệu nhảy tap dance mà Long cũng là một nghệ sĩ nhảy điêu luyện. Chính chất nhịp điệu ấy khiến bề mặt toan trở thành đấu trường cho màu sắc cất tiếng, vừa dồn dập vừa lả lướt, vừa mạnh mẽ xen lẫn chút buông thả gợi cảm. Tranh của anh không phô diễn kỹ thuật, không kể chuyện, mà thiên về sự tuôn trào cảm xúc, tiềm thức và hành động sáng tạo tự do.

Trong suốt 20 năm bền bỉ sáng tác với biểu hiện trừu tượng, anh cho thấy sự phát triển mang tính nội tâm rõ rệt: từ giai đoạn trừu tượng đen–trắng (2015), hướng đến sự tối giản khắc khổ, cho đến những tác phẩm đa sắc của hiện tại, nơi màu sắc trở thành công cụ mở rộng chiều sâu cảm xúc. Ở đây, người xem không còn bị dẫn dắt bởi hình ảnh hay ẩn dụ, mà được tự do diễn giải – một trạng thái tiếp nhận mang tính đối thoại nội tâm.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 10/2025

ĐỌC NGAY

Họa sĩ Thảo Nguyên Phương và dấu ấn tiên phong của Nghệ thuật Sợi (Fiber Art) tại Việt Nam

Giám tuyển trẻ Nguyễn Hồng Nhung và hành trình đánh thức phức điệu nghệ thuật trong triển lãm “Kaleidoscope – The Dreamscape of Self”

Triển lãm “Vẽ – Đi – Tre”: Lời tự tình phóng khoáng của người họa sĩ rong ruổi khắp nơi bằng màu nước