Workwear và Utility: Khi những trang phục lao động chuyên dụng ghi dấu ấn

Workwear thời kỳ đầu thường được may đo tại địa phương, từ những chất liệu bền bỉ như len dệt kỹ hay cotton dày sợi, với từng đường kim mũi chỉ đều đặt trọng tâm vào tính thực dụng. Đây không phải là trang phục của sân khấu hay tiệc tùng, mà là “đồng phục” của cuộc sống lao động mỗi ngày. Đến đầu thế kỷ XX, workwear vẫn được hiểu một cách gần như tuyệt đối là trang phục dành cho nam giới, lực lượng lao động chủ chốt trong một thế giới công nghiệp hóa đang vận hành bằng cơ bắp và mồ hôi.

Nhưng thời gian vốn không bao giờ đứng yên và quần áo lao động cũng là một phần tất yếu của xã hội. Theo lẽ tự nhiên, chúng cũng dần chuyển mình theo những thay đổi mang tính cấu trúc. Chúng ta phải nói đến những cuộc chiến tranh thế giới, như một vết gãy trong lịch sử, đã kéo theo những thay đổi sâu sắc. Khi đó, nam giới buộc phải ra trận, phụ nữ dần bước vào không gian lao động vốn được xem là “thế giới của đàn ông”. Hình ảnh người phụ nữ của thập niên 40 với tay áo xắn cao, mái tóc cột gọn gàng, quần yếm denim hay áo sơ mi bằng vải dày không chỉ phản ánh biểu hiện của thời cuộc, mà còn thể hiện năng lực thích nghi.

Khi khái niệm thời trang dành cho giới dần xóa nhòa, workwear chẳng còn bị gói gọn trong các nhà kho, nông trại hay trên đường phố. Dưới lăng kính của mỹ học đương đại, workwear bước lên sàn diễn như một một tượng đài của thời trang thực dụng. Những năm gần đây, các BST từ menswear đến womenswear đều có sự hiện diện của workwear rõ ràng hơn, không chỉ qua dáng áo khoác chore hay đồ bằng denim, mà qua cả tinh thần thiết kế: bền bỉ và tiện dụng.

Thế giới thời trang ngày càng bị cuốn vào cơn lốc của địa điểm hoành tráng và hiệu ứng thị giác bề nổi, Silvia Venturini Fendi đã chọn bối cảnh yên tĩnh hơn, sâu sắc hơn nhưng đầy nội lực. Với bộ sưu tập Xuân Hè 2024, bà không đưa giới mộ điệu đến xưởng sản xuất đồ da của Fendi ở vùng ngoại ô Florence, nơi những đôi tay thợ thủ công đang âm thầm tạo nên linh hồn của từng món phụ kiện xa xỉ.

Tại đây, workwear đã trở thành chất liệu khơi nguồn sáng tạo, được chuyển hóa thành tuyên ngôn thẩm mỹ đầy cảm xúc. Trong không gian mang mùi da thuộc và tiếng máy móc, bộ sưu tập như một bản giao hưởng giữa kỹ thuật và cảm xúc, giữa con người và công nghệ. Từng thiết kế là lời tri ân lặng lẽ gửi đến những nghệ nhân đứng sau ánh hào quang thời trang dệt nên di sản Fendi bằng sự kiên nhẫn và đam mê.

BST Fendi Xuân Hè 2024 đã hé lộ một hướng tiếp cận thực dụng nhưng đầy chủ đích. Không phô trương hay phá cách cực đoan, bộ sưu tập mở màn bằng những món đồ tưởng chừng quen thuộc: thắt lưng da đa năng, túi xách lấy cảm hứng từ hộp dụng cụ nghề thủ công, đi cùng quần âu xếp ly, áo sơ mi cài khuy kín đáo và cà vạt.

Tuy nhiên, dưới bàn tay Silvia Venturini Fendi, những món đồ này được định nghĩa lại bằng một thái độ mới. Workwear không còn là đối lập với sự thanh lịch, mà trở thành một phần tất yếu của cái nhìn đương đại về menswear. Cách Fendi xử lý chất liệu từ da mềm cao cấp đến các loại vải kỹ thuật mang cấu trúc tinh giản, cùng với phom dáng được tính toán để giữ vững sự gọn gàng, đã mở ra một chương mới cho ngôn ngữ trang phục nam. Một hướng đi mang tính thử nghiệm, nhưng không rời xa di sản. 

Dù trong địa hạt thời trang nữ, workwear hiếm khi giữ vai chính, nhưng ở những thương hiệu bậc thầy trong việc dệt nên ngôn ngữ ngầm như Prada, nó vẫn hiện diện một cách lặng lẽ mà đầy sức nặng. Trong bộ sưu tập Xuân Hè 2024, Miuccia Prada và Raf Simons không gọi tên workwear, nhưng nó được cảm nhận qua cấu trúc và tinh thần của từng thiết kế.

Những chiếc áo khoác phom rộng gợi nhớ đến outerwear công nghiệp, áo sơ mi dày dặn với chất liệu cứng cáp, suit dáng hình hộp cứng cáp mang tinh thần của trang phục lao động… tất cả được đặt song song với váy xuyên thấu mong manh, khăn choàng cổ mỏng nhẹ, túi xách ngoại cỡ và các bề mặt xử lý kỹ thuật một cách tinh xảo.

Bộ sưu tập Xuân Hè 2025 của Proenza Schouler là minh chứng sống động cho sự dịch chuyển giữa công năng và thẩm mỹ, được phác họa rõ nét thông qua cú bắt tay táo bạo giữa bộ đôi thiết kế Jack McCollough, Lazaro Hernandez và thương hiệu giày bốt chống thấm SOREL. Kết quả của sự cộng tác này cho ra đời hai mẫu giày: Caribou Mule và Chelsea Boot.

Giữ nguyên tính năng bền chắc đặc trưng của giày đi tuyết, bộ đôi thiết kế đã được tái tạo thẩm mỹ thông qua bảng màu mang đậm dấu ấn đô thị: vàng taxi, trắng – đen cổ điển, và những đường may bóng mượt, sắc nét như đường viền ánh đèn thành phố lúc chạng vạng. Khi phối cùng chân váy bất đối xứng, áo trench coat rực rỡ, hay những lớp dệt kim tối giản, những đôi bốt vốn sinh ra để chống chọi với tuyết lạnh lại hóa thân thành điểm nhấn ngẫu hứng, năng động và hiện đại.

Trong hành trình không ngừng truy vấn về sự cân bằng giữa thẩm mỹ và chức năng, thời trang lại chứng kiến sự trở lại của phong cách utility, một phong cách thực dụng từng được thai nghén giữa thời chiến, nay được các nhà mốt lần lượt tái định nghĩa bằng ngôn ngữ của thế kỷ XXI. Cả workwear lẫn phong cách utility đều đặt nền tảng trên tính ứng dụng, nhưng không vì thế mà utility trở thành tên gọi khác của workwear.

Đúng như tên gọi, workwear sinh ra trong bối cảnh lao động công nghiệp, nơi quần áo được thiết kế để phục vụ công việc tay chân. Trong khi đó, phong cách utility dần được hình thành khi nước Anh lâm vào thời kỳ thiếu hụt vật tư trầm trọng trong Thế chiến II, Chính phủ nước này đã ban hành kế hoạch “Utility Clothing Scheme” nhằm sản xuất những trang phục tiết kiệm tối đa nguyên liệu, tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về số mét vải, số khuy và cả thời gian gia công. Nói cách khác, workwear ra đời để phục vụ lao động, utility từ đầu đã gắn với việc giải quyết vấn đề thiếu thốn của thời chiến.

Xem thêm: Kenzo và mùa hè siêu thực dưới bàn tay của Nigo

Nếu những chiếc áo khoác chore, yếm denim hay quần vải canvas dày dặn ban đầu là “đồng phục” của công nhân nhà máy, thợ rèn, thợ mộc, thì quần cargo, áo khoác field, áo ghi-lê chính là sự ứng biến trước những khó khăn mang tính thời đại. Tuy nhiên, phong cách utility hiện nay không còn nằm trong bóng tối của khủng hoảng, mà được ánh đèn catwalk soi rọi bằng một diện mạo hoàn toàn mới. Trên sàn diễn Xuân Hè 2025, ta thấy sự xuất hiện dày đặc của những thiết kế gợi nhắc công năng: quần cargo túi hộp, áo khoác field, áo khoác trench tái cấu trúc, sơ mi denim, áo ghi-lê đa năng. Nhưng không còn là những phiên bản thô ráp mà được thay thế bằng chất liệu lụa kỹ thuật, cotton canvas phủ sáp, da lộn tinh chỉnh… tất cả được cắt may sắc bén với phom dáng thoải mái.

So với workwear mang tinh thần thủ công, utility dễ nhận diện hơn nhờ những biểu tượng thị giác đặc trưng: bảng màu trầm, túi lớn bên hông, dây đai bản to, khóa kéo lộ thiên, đường may khâu đôi. Nó mang tinh thần quân sự, kiến trúc, công nghệ, không còn chỉ phục vụ người lao động tay chân mà còn phù hợp với những “chiến binh thành thị”, những người cần trang phục như một “lớp giáp” phong cách. 

Điều này lý giải vì sao thế hệ trẻ ngày nay, đặc biệt là Gen Z và Gen Alpha, lại dành sự yêu thích đặc biệt cho dòng trang phục này. Họ không chỉ tìm kiếm sự tiện dụng, mà còn tìm thấy trong utility một ngôn ngữ kết nối: giữa cá tính và nhu cầu, giữa hành động và cảm xúc. Giống như một cỗ máy cơ khí được chế tác tỉ mỉ, đồ utility là kết tinh của cả kỹ thuật và tinh thần.

Dù cả workwear và utility đều đặt tính thực dụng làm trọng tâm, thiết kế cũng có nhiều điểm tương đồng, nhưng rõ ràng chúng được sinh ra từ hai hoàn cảnh khác nhau. Tuy nhiên, cũng có thể hiểu, workwear đặt nền móng cho tư duy “mặc để sống”, thì phong cách utility là cú đáp trọn vẹn cho triết lý “sống sao cho linh hoạt, mặc sao cho thông minh”.

ĐỌC NGAY

Prada Thu Đông 2025/26: Bản tuyên ngôn của thị giác và sự sống

CHANEL và lời thỏ thẻ đến nước Ý

Dolce & Gabbana Alta Sartoria 2025 tiếp tục đánh thức thánh đường “fatto a mano”