Miu Miu và bài thực nghiệm thời trang với chiếc tạp dề

Từ đầu thập niên 1990, các nhà mốt bắt đầu có những thử nghiệm rõ rệt hơn. Trên sàn diễn của Comme des Garçons, thương hiệu xa xỉ Nhật Bản, từ Xuân 1994 đến Thu 1998, hình ảnh tạp dề liên tục được tái diễn giải qua cấu trúc và chất liệu. Prada đưa vào ngôn ngữ của mình những đường quấn khiến người xem liên tưởng đến tạp dề từ Xuân 1992 đến Xuân 2009. Martin Margiela, trong Xuân 2000, đưa hình hài tạp dề ngắn vắt ngang hông vào trải nghiệm thị giác, tiếp nối tinh thần Xuân 1999 với chiếc đầm da đen mang dáng dấp tạp dề. Tinh thần của Jean Paul Gaultier được đặt trọn trong một thiết kế tạp dề màu đỏ rực, tua rua ôm quanh cổ của BST Xuân 1998. Balenciaga Xuân 2001 đưa tiếp xúc giữa cơ thể và cấu trúc tạp dề thành bài thực nghiệm thị giác.

Các nhà mốt thế hệ sau tiếp tục mở rộng phạm vi biến tấu. Vetements Xuân 2017 khiến giới mộ điệu khó quên với chiếc yếm ngoại cỡ. Hermès ở Xuân 2019 và Xuân 2022 tiếp tục khai thác những phiên bản hài hòa giữa tay nghề da thuộc và tinh thần thực nghiệm. Max Mara Xuân 2024 đưa cách diễn giải công sở – đời sống – lao động vào cùng một đường cắt. Dior Couture Thu 2014 và Dior Xuân 2024 sử dụng tạp dề như một cấu trúc bổ trợ cho bản sắc nữ tính đương đại. Sacai Xuân 2024 Menswear và MM6 Maison Margiela cùng năm cũng dần gia nhập “cuộc chơi” tái cấu trúc chiếc tạp dề. Trên đất Mỹ, Proenza Schouler ở Xuân 2019 khai thác kiểu dáng này trong chủ nghĩa thực dụng đặc trưng.

Tuy vậy, phải đến Miu Miu Xuân Hè 2026, việc đưa tạp dề trở thành trung tâm của cả một cấu trúc sáng tạo chính một “case-study” được giới chuyên môn tích cực bình luận. Trước đó, hình ảnh này từng xuất hiện trong Xuân 2009 và dáng yếm của Xuân 2020, nhưng chưa khi nào nó được đưa lên trục chính như lần này. Miuccia Prada chủ động tuyên bố đây là thời điểm để đặt chiếc tạp dề vào khu vực quan sát thẳng thắn, từ nhà máy đến phục vụ, từ chăm sóc đến duy trì đời sống.

Không gian trình diễn được thiết kế như một căn-tin nhà máy: bàn Formica thay ghế ngồi, rèm tua rua PVC vàng tạo cảm giác công nghiệp, sàn diễn neon hồng đối lập giữa thô ráp và hiện đại. Dàn người mẫu gồm Milla Jovovich, Sandra Hüller, Hailey Gates và Richard E. Grant đưa câu chuyện sang nhiều chiều kích giới. BST gồm 65 mẫu, chiếc tạp dề dần biến hóa: đính đá, dựng trên áo sơ mi cứng cáp với vai da, kết hợp bikini, phủ lên áo khoác chuồng trại, trở thành váy pinafore mang âm hưởng thập niên 1970. Những lớp khăn, vòng đeo dạng dây lưng và nội y lộ ra, vốn quen thuộc trong ngôn ngữ Miu Miu, được xếp chồng để tạo nhịp thị giác đa lớp. “Tạp dề là món đồ yêu thích của tôi, thứ mà tôi ám ảnh từ trước cả những bộ sưu tập đầu tiên của mình, và nó luôn hiện diện trong Miu Miu” - Bà Prada nói trong thông cáo gửi báo chí.

Thời trang là tấm gương phản chiếu thời đại

Thời trang luôn vận hành như một hệ thống ghi nhận tinh thần của thời điểm. Nhưng ở một vài khoảnh khắc hiếm hoi, thời trang không chỉ phản chiếu bối cảnh mà còn soi rọi những vùng khuất của đời sống xã hội. Câu chuyện chiếc tạp dề tại Miu Miu Xuân Hè 2026, khi một món đồ quen thuộc của bếp núc, nhà máy và lao động chân tay được đưa lên đường băng, để rồi trở thành công cụ đọc hiểu những mâu thuẫn giới, kỳ vọng xã hội và cả cách thuật toán kiến tạo hình ảnh phụ nữ.

Với Miuccia Prada, chiếc tạp dề không gợi lại thời nội trợ thập niên 1950 vốn đang được văn hóa “tradwife” trên mạng xã hội thúc đẩy. Các nhà phê bình cho rằng điều bà nắm bắt chính là trạng thái phức tạp hơn. Đó là sự mệt mỏi của việc phải duy trì hình ảnh nội trợ như một màn trình diễn thường trực. Khi các “influencer” (người ảnh hưởng) biến sinh hoạt gia đình thành “quyền lực mềm”, tạp dề ở Miu Miu xuất hiện như một thao tác ngược dòng. Trong ghi chú show, nữ thiết kế mô tả BST là “một sự suy ngẫm về công việc của phụ nữ”, cụ thể ở đây, khi tạp dề được tách khỏi cảm giác êm ả gắn liền với văn hóa nội trợ, nó trở thành bề mặt chứa đựng bền bỉ cá nhân.

Nhà chiến lược văn hóa Emily Carmeli nhìn nhận rằng Miu Miu từ lâu đã vay mượn và lật ngược nhiều nguyên mẫu nữ tính. Theo cô, Miuccia luôn nắm bắt được chuyển động của thời điểm rồi xoay trở nó theo một hướng khó đoán. Cách bà từng xử lý chân váy siêu mini Y2K năm 2022 là một ví dụ; chiếc tạp dề của 2026 tiếp tục vận hành cùng nguyên lý ấy trong bối cảnh thẩm mỹ hóa nội trợ đang lan rộng trên mạng. Carmeli cho rằng tạp dề của Miu Miu phơi bày chính là tính lưỡng diện không thể tránh khỏi của phụ nữ hiện đại. Theo Carmeli chia sẻ: “Chiếc tạp dề đại diện cho lao động, chức năng và sự hữu dụng, nhưng đồng thời cũng là sự cao quý, kính trọng, hào nhoáng và thậm chí là phù phiếm. Đó là một chiếc áo chứa đựng vô số tầng nghĩa, như chính người phụ nữ mặc nó”.

Xem thêm: Prada thâu tóm Versace: Canh bạc chiến lược từ “thanh lọc” đến tái cấu trúc mạnh mẽ

Trên sàn runway, tạp dề của Miu Miu liên tục biến đổi: từ sắc xanh hải quân và xanh lá đậm, sang những phiên bản móc ren gợi thập niên 1960, rồi kết lại bằng các mẫu đính đinh tán và pha lê. Cấu trúc ấy giống một đường cong lịch sử thu nhỏ, đời sống công nghiệp, lao động gia đình, trang trí, và sau cùng là tính sân khấu của thời đại kỹ thuật số. Khi Sandra Hüller mở màn với tạp dề khoác ngoài áo khoác nông trại và quần ủng lao động, sự kết nối giữa trang phục và thân phận lao động trở nên trực diện. Nhưng khi BST tiến dần về cuối, sự chuyển dịch sang vật liệu kim loại và pha lê cho thấy một dạng căng thẳng: lao động được nâng lên thành yếu tố thị giác, giống như cách phụ nữ hiện đại phải biến mọi phần đời của mình thành một tác phẩm, và tạp dề chính là một trong những lựa chọn của người phụ nữ trong cuộc đời. Đó là thứ họ muốn mặc.

Cách nhìn ấy hòa nhịp với những phân tích của giới nghiên cứu trang phục trước đó. Carol Tulloch, giáo sư ngành trang phục, kiều dân (diaspora) và xuyên quốc gia tại Chelsea College of Arts, gọi tạp dề là một “chiếc áo choàng tàng hình”, và khi bắt tay vào nghiên cứu, bà phát hiện chúng là cánh cửa mở vào thế giới của nhiều tầng lớp xã hội khác nhau. Trong khi đó, Judith Clark, giáo sư thời trang và bảo tàng học tại London College of Fashion, xem tạp dề như một dạng “bùa hộ mệnh”, bởi chỉ cần xuất hiện đã khơi dậy ký ức gia đình của nhiều người. Những quan sát này cho thấy tạp dề mang năng lực lưu giữ trải nghiệm vô thức của các tầng lớp khác nhau.

Lịch sử cho thấy tạp dề chưa từng thuộc về một ý nghĩa duy nhất. Nó xuất hiện trên cùng các quý tộc của Ai Cập cổ đại, gắn với thợ rèn, đồ tể, thợ làm bánh thời Trung Cổ; với ren và thêu tinh xảo thời Phục Hưng; với quy chuẩn giai cấp trong Cách mạng Công nghiệp; và trở thành hình ảnh nội trợ Hoa Kỳ thập niên 1950. Ở Jamaica, như Tulloch nghiên cứu, tạp dề là dấu hiệu nhận diện của các “Higglers”, những chiếc tạp dề buộc ngang eo hoặc dạng yếm được mặc bởi những người phụ nữ hái dứa, chuối hoặc làm việc nội trợ.

ĐỌC NGAY

CHANEL Métiers d’art 2025/26: Muôn hình, muôn dạng thức sống của New York

Bí mật đằng sau đôi giày đỏ huyền thoại của Miranda Priestly trong “The Devil Wears Prada 2”

Style State: Saint Laurent lần đầu tiên trở thành thương hiệu thời trang được quan tâm nhất thế giới