Kỉ nguyên bền vững của thời trang Việt Nam từ cái nôi gia công và chế tác

Thời trang sinh thái, thời trang đạo đức, thời trang chữa lành,…vv & vv, Việt Nam có thể không phải là quốc gia khởi xướng những trào lưu thời thượng với những tuyên ngôn to tát như thế nhưng bình tâm lại và “gạt những đám mây ngôn từ” sang một bên chúng ta sẽ thấy chân tướng của những trào lưu mới mẻ ấy thực sự đã bắt nguồn từ những nét sinh hoạt văn hoá ngàn xưa của người Việt. Tận dụng/Tái sử dụng vốn là một nếp sống giản dị đã tồn tại qua nhiều thế hệ tại Việt Nam.

Thói quen tằn tiện vì những điều kiện hạn chế một thời đang được nhìn nhận như một trong những phương thức dễ tiếp cận nhất vì thế dễ phổ cập nhất và hiệu quả nhất trong công cuộc phát triển bền vững.

Sashiko/boro là một kỹ thuật xử lý chất liệu của người Nhật, người Việt gọi là tích kê, vá, đáp, chắp, đột…để gia cố vải vụn, vải cũ thành những chất liệu mới bền chắc hơn, hấp dẫn hơn. Sự thô sơ, ngẫu hứng thậm chí vụng về, ngô nghê nhưng nhuốm màu thời gian của kỹ thuật này cho ra đời những phiên bản thời trang độc nhất vô nhị như những tác phẩm hội hoạ bằng vải vóc và chỉ may.

Những gương mặt tiêu biểu đã áp dụng thành công sashiko tại Việt Nam phải kể đến: VỤN, Khâu, Archive Sashiko. Từ những mảnh vải rời rạc được ghép lại dù vô tình hay hữu ý đều rất có hồn, tựa như những mảng màu hài hoà hoặc đối chọi đầy biến ảo nhưng vẫn thật gần gũi.

Đằng sau kỹ thuật tưởng chỉ liên quan đến khâu, may này còn có nhiều kỹ thuật xử lý chất liệu khác như là nhuộm, tẩy, xé, rút sợi, mài mòn, thêu đính…Chính vì lẽ đó, nên mỗi khi đứng trước những sản phẩm sashiko chúng ta vừa thấy rung động vừa thấy thán phục những đôi bàn tay cần mẫn, những óc tưởng tượng phong phú của người kiến tạo.

Có một sự lầm tưởng về chất liệu bền vững là những chất liệu có nguồn gốc tự nhiên mà không phải là những chất liệu nhân tạo, bao gồm nhựa & chất liệu tổng hợp. Chúng ta hoàn toàn có thể tái sử dụng hầu hết các nguyên vật liệu xung quanh chúng ta từ phế thải công nghiệp đến phế thải sinh hoạt, từ phế thải thời trang đến phế thải của các ngành nghề khác, từ vải tồn kho đến phế phẩm đóng gói.

Dòng Dòng một nhãn hiệu địa phương tiên phong trong việc tận dụng những phế phẩm không từ thời trang để làm ra các sản phẩm phụ kiện rất thời trang. Phông, bạt không dùng nữa được Dòng Dòng thu gom để chế thành túi sách, ba lô, ví tiền, hộp bút…sinh động và ứng dụng cao. Tính chất chống thấm của những vật liệu tái chế này cũng là một ưu điểm đáng kể cho các sản phẩm độc đáo của Dòng Dòng nhất là với những vùng nhiều mưa như Sài Gòn.

Người tiêu dùng thế hệ mới tại Việt Nam thời gian qua không còn xa lạ với những tên tuổi như Môi Điên, Khaar.world . TP Hồ Chí Minh nơi hai NTK đang sinh sống luôn được đánh giá cao về sức sáng tạo vượt bậc nhưng lại có những hạn chế về nguồn vải bản địa thuần tự nhiên.

Sự phát triển của hệ thống gia công may mặc tại tp lớn nhất cả nước này ở mặt nào đó đã tạo ra một nguồn nguyên liệu tái chế dồi dào. Vải vụn, vải thừa trung bình có thể chiếm tới 20% đến 35% tổng số vải mà mỗi nhãn hiệu, xưởng sản xuất sử dụng. Thật lãng phí nếu chúng bị ném ra bãi rác hay bị lãng quên trong kho cảng.

Nếu Môi Điên ghi được dấu ấn với những trang phục phi giới tính và đậm chất đường phố thì Khaar.world lại bay bổng nữ tính qua những bộ cánh được xử lý chất liệu kỹ càng. Kỹ thuật chắp vải được bồi thêm các phương pháp thủ công như ép ly, thêu thùa, đan lát, đính móc hay in ấn…càng tăng thêm sức hút cho các tk của hai nhãn hiệu này.

Mỗi ngành đều góp phần vào lượng khí thải toàn cầu theo cách riêng của chúng. Tuy nhiên, ngành thời trang thường được quy kết như một trong những tác nhân gây ô nhiễm chính với 4% lượng khí thải nhà kính - tương đương với lượng khí thải của các quốc gia Đức, Pháp và Anh cộng lại. (theo earthday.org).

Ở Việt Nam những năm gần đây, từ cấp quản lý nhà nước đến người dân đều quá quen thuộc với những khẩu hiệu như là: “người Việt Nam dùng hàng Việt Nam”. Khẩu hiệu tưởng chỉ mang tính phong trào nhất thời này cùng với các biến đổi tích cực khác đã dần dần định hình một thế hệ những nhà thiết kế, nhà chế tác giàu lòng tự tôn dân tộc. “Chế tác tại Việt Nam” (crafted in Viet Nam), Thiết kế tại Việt Nam (Designed in Viet Nam) thay vì chỉ “Sản xuất tại Việt Nam” (Made in Việt Nam) lần lượt được gắn lên mác nguồn gốc sản phẩm.

Tức là ngoài việc khẳng định xuất xứ của các sản phẩm ra đời tại Việt Nam thì còn khẳng định sức sáng tạo, nét tài hoa của con người Việt Nam. Địa phương hoá chuỗi cung ứng thời trang khẳng định được sự chủ động của Việt Nam, ngoài ra còn giúp phần kiểm soát tốt hơn khí thải, chất thải và ổn định nguồn lực, nguồn nguyên liệu, nền kinh tế địa phương của Việt Nam. Timtay, More Than Blue, La Pham, Comay,... là những mô hình mang hương sắc Việt đậm đà, tập trung sử dụng các nguyên vật liệu hoàn toàn địa phương được chăm chút bởi chính những bàn tay nghệ nhân địa phương.

Tiềm năng văn hoá và tiềm năng nông, lâm nghiệp đã và đang khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ ở quy mô nhỏ mà cả ở quy mô lớn hơn như là  Ecosoi, Greenyarn, Viramie, Tpramie. Bằng những tìm tòi chất liệu bền vững cộng với sự trợ giúp của công nghệ hiện đại những công ty này đang là những nhà cung cấp nguyên vật liệu xanh tin cậy cho thị trường trong nước và quốc tế.

Đọc thêm: Cannes 2025: Những xu hướng nào đang định hình thời trang thảm đỏ?

Ngành công nghiệp thời trang, đặc biệt là thời trang nhanh đã hoạt động tự do dưới sự giám sát lỏng lẻo trong suốt nhiều thập kỷ, dẫn đến một loạt các thiệt hại về môi trường - từ ô nhiễm nguồn nước và không khí đến nạn phá rừng, ô nhiễm vi nhựa đại dương và phá vỡ đa dạng sinh học. Vi phạm nhân quyền đang lan tràn trong toàn bộ chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp này, với tình trạng bóc lột lao động và điều kiện làm việc không an toàn. Hậu quả của những hoạt động này không chỉ giới hạn ở cộng đồng địa phương mà còn tác động sâu sắc đến biến đổi khí hậu và tính bền vững toàn cầu. 

Khái niệm về sáng tạo trong thời trang hiện nay không còn dừng lại ở ý tưởng táo bạo hay các thiết kế gây tranh cãi, những sàn diễn đình đám, những bức hình ấn tượng mà còn là khả năng tái tạo của sáng tạo. Vũ Tá Linh, Xavan được biết đến thông qua những giải thưởng thiết kế bền vững và cả những cố gắng hàng ngày của họ để có thể đưa ra những thiết kế thời trang tái cấu trúc/tái định hình hợp thời nhưng gắn kết chặt chẽ với di sản. Tái cấu trúc/tái định hình trong thiết kế cũng chính là những cách chúng ta đang tư duy lại, tiếp nhận lại một số các khái niệm đã từng tồn tại, đã từng được chứng thực nhưng không còn phù hợp nữa cho bối cảnh nhiều biến đổi.

Trong khi những mặt hàng xa xỉ trên thế giới đang thi nhau lao xuống vòng xoáy tử thần thì ở Việt Nam hình thành một làn sóng mới mạnh mẽ của những sản phẩm thiết kế mang trọng trách xã hội, môi trường. Những thương hiệu độc lập vừa và nhỏ đang không ngừng ra đời trên mảnh đất hình chữ S nhằm mục đích định hình lại ngành công nghiệp, hướng tới các hoạt động bền vững trong việc tìm nguồn cung ứng, sản xuất, phân phối, tiếp thị và tiêu dùng.

Chúng ta say sưa nói về kỷ nguyên vươn mình tại Việt Nam trong khi những khủng hoảng về thiên nhiên, con người càng ngày càng diễn biến phức tạp. Hun đúc một tinh thần vừa có khả năng chống chịu vừa có khả năng bứt phá là vô cùng thử thách. Để vươn mình phải chăng chúng ta nên bắt đầu bằng những cách thức hàn gắn, làm lành những trầy xước mà phát triển ồ ạt đã để lại.

Sự xuất hiện của những NTK có trách nhiệm hay chính là những thiên thần sinh thái đã được phái đến để chúng ta bắt đầu hành trình gian nan nhưng đầy hứa hẹn này. Hãy lạc quan và khẩn trương lên!

ĐỌC NGAY

Da lộn đang tái định nghĩa chuẩn mực thanh lịch đương đại như thế nào?

Giấc mơ tạo tác của Humberto Campana cùng Louis Vuitton

Khi mules hồi sinh: Khám phá những đôi giày đang “làm mưa làm gió” hè này