Làn sóng T-Wind: Thái Lan đang trở thành cường quốc quyền lực mềm mới của châu Á?

Quyền lực mềm - khái niệm do nhà khoa học chính trị người Mỹ Joseph Nye đề xướng - đề cập đến khả năng một quốc gia tạo ảnh hưởng mà không cần đến sức mạnh cưỡng ép, mà bằng sự hấp dẫn văn hóa, lối sống, và giá trị tinh thần. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, đây là yếu tố ngày càng mang tính chiến lược trong ngoại giao hiện đại. Theo ấn bản 2025 của Chỉ số Quyền lực Mềm Toàn cầu, Thái Lan xếp hạng 39, được đánh giá cao về ảnh hưởng văn hóa, sức hút truyền thông và hình ảnh quốc tế thân thiện, cởi mở, sáng tạo.

Thành công của A Useful Ghost tại Cannes là ví dụ điển hình cho chiến lược ngoại giao văn hóa đầy tinh tế của Thái Lan thông qua điện ảnh. Câu chuyện tưởng chừng kỳ lạ về một người phụ nữ trở về sau cái chết để làm “hồn ma hữu ích” bảo vệ người chồng dị ứng với bụi bằng… một chiếc máy hút bụi lại chính là biểu tượng cho cách Thái Lan kể những câu chuyện vừa quen thuộc vừa độc đáo.

Được ban giám khảo mô tả là “táo bạo, tự do và không thể phân loại”, bộ phim thoải mái chơi đùa với thể loại, pha trộn giữa yếu tố kỳ ảo, hài hước và cảm xúc con người một cách linh hoạt. Thành công của A Useful Ghost không chỉ thể hiện khả năng sáng tạo không giới hạn mà còn cho thấy Thái Lan hoàn toàn có thể tạo ra những tác phẩm vượt qua ranh giới văn hóa, đồng thời giữ trọn bản sắc riêng , điều cốt lõi trong việc xây dựng quyền lực mềm trên trường quốc tế.

Chiến thắng tại Cannes càng tô đậm dấu ấn mà điện ảnh Thái Lan đã ghi được trong năm qua, nối tiếp thành công vang dội của bộ phim hài How to Make Millions Before Grandma Dies (Lahn Mah) do Pat Boonnitipat đạo diễn. Không chỉ phá vỡ mọi kỳ vọng thương mại với doanh thu toàn cầu lên tới 73,8 triệu USD, trở thành phim Thái Lan có doanh thu cao nhất trong lịch sử. Tác phẩm này còn lọt vào danh sách rút gọn của Giải Oscar, đánh dấu lần đầu tiên một bộ phim Thái được đề cử. Với cách tiếp cận chân thật và tinh tế, bộ phim chạm đến những chủ đề phổ quát như gia đình, tình thân và sự mất mát, thông qua một lăng kính đậm chất địa phương. Thành công này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng rõ nét của cách kể chuyện mang bản sắc Thái: Vừa riêng biệt, vừa mang khả năng kết nối mạnh mẽ với khán giả toàn cầu.

Xem thêm: Bài học từ những nhà làm phim Thái Lan ăn khách 'Làm thế nào để kiếm được hàng triệu đô la trước khi bà mất'

Thành công kép của một phim được giới phê bình khen ngợi và một phim thắng lớn về doanh thu đã cho thấy điện ảnh Thái Lan đang đi theo một hướng phát triển linh hoạt và khôn khéo. Thay vì chỉ tập trung vào dòng phim nghệ thuật hoặc phim thương mại, các nhà làm phim Thái đang cố gắng dung hòa cả hai: vừa đầu tư vào chiều sâu sáng tạo, vừa giữ được sự gần gũi với khán giả đại chúng. Nhờ đó, họ không chỉ tạo được dấu ấn tại các liên hoan phim uy tín, mà còn đưa câu chuyện của mình lan tỏa rộng rãi trên thị trường toàn cầu, như những bước chân vững vàng trong hành trình xuất khẩu văn hóa đầy tự tin và tinh tế.

Việc các nội dung tiếng Thái ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên các nền tảng phát trực tuyến đã mở rộng đáng kể mức độ lan tỏa của văn hóa Thái Lan. Đơn cử như Hunger (2023) trên Netflix, một bộ phim đưa khán giả toàn cầu đến gần hơn với truyền thống ẩm thực và những sắc thái văn hóa đặc trưng của Thái. Tác phẩm này đã tạo ra điều mà nhiều nhà nghiên cứu văn hóa gọi là “quyền lực mềm chủ động” khi nội dung không chỉ dừng lại ở việc giải trí, mà còn khơi gợi sự quan tâm sâu sắc hơn tới ngôn ngữ, ẩm thực và tập tục của Thái Lan. Đây cũng là một trong những phim Thái được xem nhiều nhất toàn cầu trên nền tảng trực tuyến.

Trong khi K-pop vẫn chiếm lĩnh các cuộc thảo luận toàn cầu về âm nhạc châu Á, thì T-pop của Thái Lan đang lặng lẽ vẽ nên một quỹ đạo riêng. Sự trỗi dậy của “T-Wind” – làn gió Thái được xem như lời hồi đáp trước Hallyu (Làn sóng Hàn) – đã tạo ra một động lực đáng chú ý. Năm 2022, ngành công nghiệp âm nhạc Thái ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu lên tới 20%, lần đầu tiên vượt mốc 100 triệu USD ở thị trường – một cột mốc cho thấy sức bật mạnh mẽ và tiềm năng mở rộng toàn cầu của T-pop trong những năm tới.

Các nghệ sĩ như Jeff Satur, 4Eve, Billkin và Tilly Birds không đơn thuần sao chép công thức nhạc pop châu Á đã có sẵn. Họ đang khéo léo tạo dựng nên một bản sắc âm nhạc Thái Lan riêng biệt, pha trộn tinh tế giữa những yếu tố truyền thống cùng với nhạc pop, hip-hop và rock hiện đại. Sự đa dạng và sáng tạo này chính là điểm mạnh giúp họ nổi bật trong thị trường âm nhạc toàn cầu ngày càng cạnh tranh khốc liệt, mang đến cho khán giả quốc tế những trải nghiệm âm nhạc độc đáo, không chỉ là những sản phẩm sao chép hay phiên bản phụ.

Có lẽ không đâu thể hiện rõ sức mạnh mềm của Thái Lan hơn bằng sự đón nhận nồng nhiệt từ thế giới thời trang xa xỉ dành cho các ngôi sao nước này. Những bước chuyển mình quan trọng trong chiến lược thương hiệu toàn cầu được minh chứng qua việc Bright Vachirawit trở thành đại sứ toàn cầu đầu tiên của Burberry khu vực Nam Á - Thái Bình Dương, cùng với Win Metawin được bổ nhiệm làm đại sứ toàn cầu đầu tiên của Prada tại Thái Lan.

Ngày nay, danh sách các ngôi sao Thái Lan đại diện cho những thương hiệu xa xỉ danh tiếng ngày càng dài: Gulf Kanawut gắn bó với Gucci, BamBam đồng hành cùng Louis Vuitton, Jeff Satur đại diện cho Valentino và Cartier, Nattawin Wattanagitiphat cho Piaget, Lisa của Blackpink với Celine, và Sarocha “Freen” Chankimha cũng thuộc Valentino. Những vị trí này đánh dấu cột mốc lịch sử lần đầu tiên Thái Lan có mặt trong các thương hiệu hàng đầu, khẳng định sự công nhận ngày càng lớn của ngành thời trang xa xỉ trước sức ảnh hưởng và tiềm năng tiêu dùng mạnh mẽ của thị trường Đông Nam Á.

Điều làm nên sức đặc biệt của hiện tượng này chính là vai trò của những người nổi tiếng Thái Lan không chỉ dừng lại ở việc làm gương mặt đại diện đơn thuần, mà còn là những đại sứ phong cách sống toàn diện. Chẳng hạn, Win Metawin không chỉ là diễn viên mà còn tự mình điều hành thương hiệu thời trang đường phố Velence, thể hiện sự tinh tế trong kinh doanh mà các nhãn hàng xa xỉ luôn tìm kiếm. Chính sự đa chiều này đã giúp họ trở thành những người dẫn dắt xu hướng văn hóa, có sức ảnh hưởng sâu rộng đến hành vi tiêu dùng và khát khao phong cách sống trên thị trường toàn cầu.

Ảnh hưởng của họ không chỉ gói gọn trong các sàn diễn thời trang hay thảm đỏ mà còn lan tỏa qua cách họ quảng bá thẩm mỹ và phong cách đương đại của Thái Lan trên nhiều sân khấu quốc tế. Những đại sứ này như những cầu nối văn hóa, góp phần nâng cao hình ảnh của Thái Lan như một biểu tượng văn hóa hiện đại, tinh tế và đầy sức sống.

Một trong những mặt hàng văn hóa xuất khẩu bất ngờ và nổi bật nhất của Thái Lan chính là thể loại truyền thông hư cấu Boys' Love (BL). Thể loại này, vốn tập trung vào các mối quan hệ đồng tính nam và thường do các nữ tác giả sáng tạo dành cho khán giả nữ, đã thu hút một lượng lớn người theo dõi quốc tế và mở ra những hình thức tiêu dùng văn hóa hoàn toàn mới. BL không chỉ được thể hiện qua văn học, phim truyền hình và điện ảnh, mà còn phản ánh sự cởi mở và sẵn sàng của Thái Lan trong việc khám phá những câu chuyện đa dạng, đại diện cho nhiều cộng đồng khác nhau.

Qua đó, thể loại này góp phần làm phong phú thêm các cuộc thảo luận toàn cầu về sự đa dạng và đại diện, đồng thời tạo ra lợi ích kinh tế rõ rệt qua các sản phẩm liên quan, sự kiện dành cho người hâm mộ và du lịch. Trong năm 2024, doanh thu xuất khẩu từ các sản phẩm BL đã đạt khoảng 2 tỷ baht (tương đương 61 triệu đô la Mỹ), gấp đôi so với năm trước, minh chứng cho sức lan tỏa mạnh mẽ của dòng nội dung này.

Xem thêm: Thể loại BL có phải là bước tiếp theo hướng tới sự công nhận toàn cầu cho văn học Thái Lan không?

Sự trỗi dậy về văn hóa của Thái Lan không phải là ngẫu nhiên mà được thúc đẩy bởi một chiến lược toàn diện của chính phủ, tập trung vào chính sách “5F”: Ẩm thực, Phim ảnh, Lễ hội, Đấu vật (Muay Thái) và Thời trang. Chính sách này thể hiện nhận thức sâu sắc rằng để phát huy hiệu quả sức mạnh mềm, Thái Lan cần xây dựng một danh mục văn hóa đa dạng thay vì chỉ dựa vào một lĩnh vực xuất khẩu duy nhất.

Việc thành lập Ủy ban Chiến lược Quyền lực mềm Quốc gia do Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo đã minh chứng cho cam kết chính trị cao độ đối với ngoại giao văn hóa. Mục tiêu đầy tham vọng của ủy ban là tạo ra doanh thu lên tới 4 nghìn tỷ baht từ các ngành công nghiệp sáng tạo, cho thấy quyền lực mềm không chỉ đơn thuần là một yếu tố tô điểm mà đã trở thành động lực kinh tế quan trọng của đất nước.

Đặc biệt, sự ra mắt của Cơ quan Nội dung Sáng tạo Thái Lan (THACCA) dự kiến từ năm 2026 với mục tiêu biến 20 triệu công dân thành lực lượng lao động sáng tạo lành nghề vào năm 2027 chính là minh chứng rõ nét cho sự đầu tư lâu dài và chiến lược. Điều này khẳng định sức mạnh mềm bền vững chỉ có thể đạt được khi nguồn nhân lực được phát triển liên tục và bài bản.

Chiến lược của Thái Lan rõ ràng lấy cảm hứng từ những mô hình khu vực đã được chứng minh. Làn sóng Hallyu của Hàn Quốc cho thấy cách đầu tư có chủ đích từ chính phủ, phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan và cam kết lâu dài có thể biến tiềm năng văn hóa thành sức mạnh kinh tế và ngoại giao đáng kể. Việc Hàn Quốc đứng thứ 12 trong Chỉ số Quyền lực mềm Toàn cầu 2025 là minh chứng cho nhiều thập kỷ đầu tư chiến lược vào văn hóa.

Tương tự, chiến lược “Cool Japan” của Nhật Bản minh họa cách xuất khẩu văn hóa có thể được điều chỉnh linh hoạt theo xu hướng toàn cầu thông qua “glocalisation” - duy trì bản sắc riêng biệt nhưng vẫn đảm bảo khả năng tiếp cận rộng rãi. Ngành công nghiệp hoạt hình Nhật Bản đã ghi nhận lợi nhuận kỷ lục 1,72 nghìn tỷ yên tại thị trường nước ngoài năm 2023, làm nổi bật tiềm năng kinh tế khi ngoại giao văn hóa được thực thi bài bản. Nhật Bản xếp thứ 4 trong Chỉ số Quyền lực mềm năm nay, chỉ sau Hoa Kỳ, Trung Quốc và Vương quốc Anh.

Thái Lan dường như học hỏi được từ cả hai mô hình này: giữ gìn bản sắc đích thực, đồng thời thúc đẩy nội dung lan tỏa toàn cầu, kết hợp chặt chẽ giữa sự hỗ trợ của chính phủ và tinh thần đổi mới do thị trường dẫn dắt.

Mặc dù đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể, Thái Lan vẫn đối mặt với không ít thách thức để duy trì đà phát triển văn hóa. Sự cạnh tranh gay gắt từ những đối thủ dày dạn kinh nghiệm như Hàn Quốc và Nhật Bản đòi hỏi Thái Lan không ngừng đổi mới và tìm kiếm sự khác biệt chiến lược. Đồng thời, sự ổn định chính trị vẫn giữ vai trò then chốt trong việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư cũng như tạo ra môi trường quy định minh bạch và dễ dự đoán - những yếu tố quan trọng cho sự tăng trưởng bền vững của ngành công nghiệp sáng tạo.

Bên cạnh đó, hình ảnh Thái Lan trên trường quốc tế vẫn còn bị giới hạn trong một phạm vi đại diện khá hẹp. Các ngôi sao nam hiện diện mạnh mẽ trong vai trò đại sứ cho các thương hiệu xa xỉ, trong khi lượng người hâm mộ quốc tế phần lớn tập trung vào những hình mẫu vẻ đẹp nam tính được tuyển chọn và các câu chuyện mang sắc thái queer. Trong khi đó, các nghệ sĩ và nhà sáng tạo nữ lại đang phải vật lộn để tìm kiếm chỗ đứng tương xứng trên thị trường toàn cầu, điều này cho thấy giai đoạn tiếp theo trong phát triển quyền lực mềm của Thái Lan cần hướng tới việc giải quyết thẳng thắn và sâu sắc hơn vấn đề bình đẳng giới trong xuất khẩu văn hóa.

Thái Lan đang trải qua một bước chuyển mình ấn tượng, từ một quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào du lịch trở thành một trung tâm xuất khẩu văn hóa đa dạng, câu chuyện thành công về sức mạnh mềm thu hút sự chú ý của cả châu Á. Và tất cả dấu hiệu đều cho thấy đây mới chỉ là khởi đầu.

Thái Lan giờ đây không chỉ đơn thuần mời gọi du khách đến tham quan, mà còn mở rộng vòng tay mời thế giới cùng cảm nhận, ngắm nhìn, mặc lên mình và lắng nghe những câu chuyện đặc sắc từ đất nước này.

Tuy nhiên, thử thách lớn nhất vẫn còn ở phía trước: làm sao để duy trì sự phát triển bền vững của ngành sáng tạo? Thái Lan liệu có thể mở rộng không gian cho những câu chuyện đa chiều, đến từ mọi góc cạnh của xã hội chứ không chỉ là những câu chuyện dễ tiếp nhận hay thương mại nhất? Câu trả lời cho những câu hỏi này sẽ quyết định liệu khoảnh khắc rực rỡ hiện nay có trở thành một phong trào dài lâu, và liệu sự trỗi dậy văn hóa của Thái Lan có thể định hình lại không chỉ cách thế giới nhìn nhận mà còn cả vị thế quyền lực của đất nước trên bản đồ toàn cầu hay không.

Bài viết được chuyển thể từ nội dung gốc bằng tiếng anh của Rachel Duffell

ĐỌC NGAY

Làm cho việc học tiếng Trung trở nên thú vị: Học viện Dragon của Cheryl Mainland sử dụng kể chuyện và công nghệ để cách mạng hóa giáo dục tiếng Quan Thoại

Gặp gỡ Jess Khan-Lee, nữ diễn viên khiến Hồng Kông tỏa sáng trong bộ phim mới nhất 'Nhiệm vụ bất khả thi'

Cơn sốt Labubu: Những con quái vật lông xù đang định nghĩa lại trò chơi dành cho người lớn và làm bùng nổ phong trào 'kidult'