Rolex Awards 2026: Nhà bảo tồn Rachel Ikemeh và hai thập kỷ hồi sinh những cánh rừng ngập mặn Niger

Nằm dọc theo bờ biển phía nam của Nigeria, Đồng bằng sông Niger sở hữu những cánh rừng ngập mặn, đầm lầy và hệ sinh thái phong phú bậc nhất Tây Phi. Thuộc vùng rừng Guinea được quốc tế công nhận là điểm nóng đa dạng sinh học, nơi đây nổi tiếng với cánh rừng ngập mặn lớn thứ ba thế giới và hệ sinh thái đầm lầy lớn thứ hai châu Phi. Đồng bằng sông Niger là nơi nuôi dưỡng hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong điều tiết lũ, bổ sung nguồn nước ngầm và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

Thế nhưng, hệ sinh thái quý giá ấy cũng là một trong những môi trường bị suy thoái nghiêm trọng nhất thế giới. Là trung tâm của ngành công nghiệp dầu mỏ Nigeria, vùng đồng bằng sông Niger đã trải qua hàng nghìn vụ tràn dầu, kéo theo những tổn thất lớn cho hệ sinh thái. Khi nguồn nước bị ô nhiễm, nhiều cộng đồng sống bằng nghề đánh bắt thủy sản buộc phải chuyển sang khai thác gỗ để mưu sinh, khiến những cánh rừng vốn mong manh càng chịu thêm áp lực.

Những năm gần đây, những nỗ lực không ngừng nghỉ của Rachel Ikemeh đã bắt đầu đem đến sự hồi phục kỳ diệu của vùng đất này. Với cương vị người sáng lập Dự án rừng Tây Nam/Đồng bằng sông Niger (SWNDFP), bà đã dành nhiều năm vận động và đàm phán trong một môi trường xã hội - chính trị phức tạp để xây dựng mô hình bảo tồn có sự tham gia trực tiếp của người dân. Năm 2021, bà đã thành công thiết lập một khu bảo tồn rộng hơn 1.000 hecta, được chính cộng đồng người Apoi bản địa tuần tra và gìn giữ. 

Dưới sự dẫn dắt của Ikemeh, khu bảo tồn đang bảo vệ ít nhất 13 loài bị đe dọa, nổi bật là loài khỉ colobus đỏ Đồng bằng sông Niger vô cùng quý hiếm và đang trong tình trạng cực kỳ nguy cấp, gần như đang trên bờ vực tuyệt chủng. Những loài khác trong danh sách bảo tồn còn có vẹt xám, rùa lưng bản lề Home, cá sấu lùn Tây Phi, tê tê bụng trắng, chim mỏ sáp Anambra, khỉ mangabey đầu đỏ, khỉ cổ trắng Nigeria và linh dương sitatunga. Nguồn thủy sản trong hệ sinh thái rừng ngập mặn cũng đã được cải thiện, trong khi đa dạng sinh học tại đây đang sinh sôi trở lại.

Với cộng đồng Apoi, lợi ích không chỉ dừng ở việc môi trường được phục hồi. Chương trình bảo tồn còn tạo ra việc làm, cơ hội được giáo dục, cải thiện cơ sở hạ tầng, và mở ra những sinh kế bền vững. Thành công của mô hình này đã giúp Ikemeh tiếp tục nhân rộng dự án đến với những khu vực khác của đồng bằng Niger. Hiện SWNDFP vận hành bốn khu bảo tồn với tổng diện tích hơn 10.000 hecta rừng, đem lại sinh kế cho ít nhất 2.500 người và phổ cập kiến thức bảo tồn cho hơn 18.000 người dân.

Đọc thêm: Under the Same Sky: Miranda Wang - Hành trình biến rác thải thành “tương lai” của nữ lãnh đạo giành giải Rolex Awards Laureate

Với sự đồng hành của Rolex, nhà bảo tồn người Nigeria đang hướng tới những mục tiêu tham vọng hơn nữa khi chuẩn bị thành lập thêm bốn khu bảo tồn thiên nhiên mới, đồng thời xây dựng một trung tâm đào tạo và chương trình giáo dục lưu động nhằm trang bị kỹ năng bảo tồn cho người dân địa phương. Nội dung đào tạo sẽ tập trung vào phát triển dự án, lập kế hoạch bảo tồn, quản lý sinh cảnh và xây dựng sinh kế bền vững.

Đáng chú ý, một trong những khu vực mới sẽ mở ra một chương hoàn toàn khác trong hành trình bảo tồn của Ikemeh. “Chúng tôi đang thành lập một khu bảo tồn biển do địa phương quản lý. Nơi đó là một địa danh có tên Foropa, cách Apoi một khoảng khá xa, và đây sẽ là khu bảo tồn biển đầu tiên trong khu vực,” Ikemeh chia sẻ.

Hành trình 21 năm gắn bó với thiên nhiên hoang dã của Rachel Ikemeh không chỉ hồi sinh một vùng đất mà còn khiến bà trở thành một tấm gương truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Nhớ lại những ngày đầu hoạt động đơn độc, bà không giấu được sự xúc động: “Khi tôi bắt đầu 21 năm trước, bảo tồn không phải là lĩnh vực dành cho phụ nữ, hay cho bất kì người Nigeria nào. Nhưng điều này đang dần thay đổi. Một thành viên trong đội của tôi từng hỏi một câu bé người bản địa rằng lớn lên muốn trở thành ai, và cậu bé đã chỉ vào tôi. Khoảnh khắc ấy vẫn luôn khiến tôi rơi nước mắt mỗi khi nhớ lại.”

Dấu ấn của Rachel Ikemeh là minh chứng sắc nét cho tinh thần mà Sáng kiến Rolex Perpetual Planet Initiative theo đuổi kể từ khi ra mắt vào năm 2019. Từ việc đồng hành cùng những nhà thám hiểm tiên phong mở đường cho các khám phá địa lý trong gần một thế kỷ qua, thương hiệu đồng hồ Thụy Sĩ đã chuyển trọng tâm sang sứ mệnh bảo tồn thiên nhiên và hỗ trợ những con người đang nỗ lực kiến tạo tương lai tốt đẹp hơn cho sự sống trên Trái Đất.

Với hơn 30 đối tác và 165 Người đoạt giải thưởng Rolex Awards hoạt động trên ba lĩnh vực là Đại dương, Cảnh quan thiên nhiên cùng Khoa học, Sức khỏe và Công nghệ, chương trình đã tự hào sát cánh cùng các dự án biển như Mission Blue, Coral Gardeners, các đối tác bảo tồn thiên nhiên như National Geographic Society, Rewilding Argentina, Rewilding Chile, hay những nỗ lực nuôi dưỡng thế hệ tương lai cùng Royal Geographical Society và The Explorers Club.

Từ những cánh rừng ngập mặn Niger Delta đến khu bảo tồn biển mới ở Foropa, hành trình của Rachel Ikemeh đang tiếp tục mở rộng. Với bà, bảo tồn không chỉ là bảo vệ thiên nhiên khỏi sự tàn phá, mà còn là tìm cách để con người và thiên nhiên cùng tồn tại bền vững. Và đôi khi, sự thay đổi lớn nhất bắt đầu từ một cộng đồng nhỏ, nơi một người dám kiên trì để thuyết phục những người xung quanh rằng bảo vệ thiên nhiên cũng chính là bảo vệ tương lai của chính họ.

ĐỌC NGAY

Tatler Front & Female Awards 2026 chính thức khởi động

Mathilde Favier: “Hậu phương” dịu dàng của Dior suốt hơn một thập kỷ

Vũ khí mạnh nhất của một nhà lãnh đạo là sự sát cánh