Châu Á hướng tới hình mẫu về chính sách sức khỏe cho toàn cầu

Phụ nữ đang cung cấp phần lao động mà nền kinh tế lại cần giữ lại nhất

Trong các tài liệu APEC gần đây, kinh tế chăm sóc hầu như luôn xuất hiện cạnh một chủ đề khác: sự tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động. Lý do nằm ngay trong cấu trúc của lực lượng chăm sóc.

Phụ nữ ở châu Á – Thái Bình Dương thực hiện khoảng 80% lao động chăm sóc không được trả công; đồng thời họ chiếm khoảng 70% lực lượng lao động y tế toàn cầu. Họ vì thế vừa là người gánh phần lớn chăm sóc trong gia đình, vừa là lực lượng chính của các ngành chăm sóc chuyên nghiệp.

Nếu lấy mức trung bình 4 giờ 20 phút mỗi ngày, một phụ nữ dành hơn 1.500 giờ mỗi năm cho việc nhà và chăm sóc không được trả công. Nhân lên hàng chục triệu người, đây không còn là một câu chuyện đời sống gia đình, mà là một khối lượng lao động rất lớn nằm ngoài thị trường.

Trong khi đó, chính các nền kinh tế này lại đang chuẩn bị cho một giai đoạn thiếu lao động. APEC cảnh báo ở một số nơi già hóa nhanh, nguồn cung lao động dài hạn có thể giảm tới 35%. Khi một bên của nền kinh tế thiếu người, còn một bên khác vẫn dựa vào hàng tỷ giờ chăm sóc không được trả công của phụ nữ, hai vấn đề bắt đầu giao vào nhau trực tiếp.

Đó là lý do APEC trong giai đoạn 2025–2026 liên tục nhấn mạnh hệ thống chăm sóc có chất lượng, hạ tầng hỗ trợ gia đình và việc phân bổ lại trách nhiệm chăm sóc. Một dịch vụ chăm sóc trẻ em tốt hơn không chỉ giúp một gia đình bớt vất vả; nó có thể giữ một người mẹ trong lực lượng lao động. Một hệ thống chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp hơn không chỉ cải thiện chất lượng sống của người già; nó có thể giúp con gái của họ không phải rời bỏ công việc giữa chừng.

Đọc thêm: Khi sức khỏe trở thành thước đo mới của điều hòa

Ở góc nhìn ấy, đầu tư vào chăm sóc tạo ra hai loại lợi ích cùng lúc: đáp ứng nhu cầu của một xã hội già hóa và giải phóng một phần quỹ thời gian đang bị giữ ngoài thị trường lao động. Việc APEC gọi chăm sóc là “hạ tầng xã hội thiết yếu” vì thế không chỉ là một thay đổi về ngôn ngữ chính sách. Nó phản ánh sự dịch chuyển từ tư duy coi chăm sóc là chi phí sang tư duy coi đây là điều kiện để nền kinh tế duy trì được lực lượng lao động.

Thiết kế tại châu Á, cho cả thế giới 

Một hệ thống chăm sóc chuyên nghiệp hơn vẫn gặp một giới hạn rất rõ: nó cần rất nhiều người. Đây là lý do công nghệ đang trở thành phần thứ ba của bài toán.

Tháng 9/2026, APEC Health Working Group cho biết 19 trong 21 nền kinh tế thành viên đang già hóa nhanh và kêu gọi tăng cường chăm sóc dài hạn cùng việc sử dụng công nghệ số để hỗ trợ già hóa khỏe mạnh. Trong các tài liệu gần đây, danh mục công nghệ được nhắc đến đã mở rộng từ y tế từ xa và theo dõi sức khỏe sang nhà ở thông minh, thiết bị hỗ trợ vận động, trí tuệ nhân tạo và robot.

Nhưng hiệu quả kinh tế của công nghệ chăm sóc không nhất thiết nằm ở việc thay thế hoàn toàn con người. Chỉ cần một nhân viên y tế có thể theo dõi nhiều bệnh nhân hơn, một người chăm sóc giảm thời gian làm thủ tục, một hệ thống phát hiện sớm nguy cơ té ngã hoặc một bác sĩ có thể khám từ xa cho người ở khu vực thiếu nhân lực, năng suất đã thay đổi.

APEC Policy Support Unit cũng chỉ ra rằng tự động hóa có thể giúp bù đắp một phần tác động của già hóa lên tăng trưởng năng suất. Hàn Quốc là một trường hợp được APEC dẫn lại, nơi tự động hóa đã góp phần giảm bớt tác động tiêu cực của lực lượng lao động già đi. Với chăm sóc, logic này còn trực tiếp hơn: nhu cầu tăng nhanh nhưng khả năng mở rộng nguồn nhân lực theo cách truyền thống ngày càng hạn chế.

Năm 2026, APEC đã triển khai riêng dự án Hiện đại hóa kinh tế chăm sóc, do Australia đề xuất và được nhiều nền kinh tế đồng bảo trợ, nhằm tìm cách tích hợp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào hệ thống chăm sóc, tăng năng suất và giảm bất bình đẳng. Chỉ riêng việc một dự án như vậy xuất hiện cũng cho thấy chăm sóc đang được nhìn như một lĩnh vực có thể nâng cấp bằng công nghệ, thay vì mặc nhiên chấp nhận đây là ngành phải dựa vào lao động giá rẻ.

Tuy nhiên, hiệu quả của công nghệ chăm sóc không thể chỉ đo bằng số thiết bị được đưa vào sử dụng. Khi phụ nữ vẫn thực hiện khoảng 80% lao động chăm sóc không được trả công ở châu Á – Thái Bình Dương và chiếm khoảng 70% lực lượng lao động y tế toàn cầu, họ đồng thời là nhóm phải trực tiếp vận hành phần lớn những công nghệ ấy. Một hệ thống giúp giảm thao tác chân tay nhưng lại tăng thời gian nhập liệu, theo dõi hay xử lý sự cố có thể chỉ chuyển gánh nặng từ dạng này sang dạng khác. Vì vậy, hiệu quả thực tế phải được tính bằng số giờ lao động và số trách nhiệm chăm sóc mà công nghệ thực sự loại bỏ.

Điểm đáng chú ý của APEC nằm ở chỗ khu vực này không già hóa theo một nhịp duy nhất. Nhật Bản và Hàn Quốc đã đi sâu vào xã hội già, trong khi nhiều nền kinh tế Đông Nam Á mới bước vào giai đoạn chuyển đổi nhưng với tốc độ nhanh hơn đáng kể. Chính độ chênh này tạo ra một môi trường thử nghiệm hiếm có: cùng một vấn đề chăm sóc có thể được kiểm chứng ở những nền kinh tế có mức thu nhập, hạ tầng y tế, quy mô gia đình và năng lực công nghệ rất khác nhau.

Sự đa dạng đó chính là nguyên nhân mà APEC đề xuất ý tưởng: “Thiết kế tại châu Á, cho cả thế giới”. Một giải pháp chỉ hoạt động trong xã hội rất giàu chưa chắc có giá trị phổ quát; nhưng một mô hình có thể thích nghi từ Nhật Bản, Hàn Quốc tới các nền kinh tế Đông Nam Á sẽ cho thấy khả năng nhân rộng lớn hơn nhiều. Với hơn 2,9 tỷ dân và mức độ phát triển rất không đồng đều, APEC đồng thời là thị trường, phòng thử nghiệm và nơi kiểm tra sức bền của các mô hình chăm sóc mới.

Hội nghị tại Đại Liên nỗ lực thảo luận về chính sách làm cho chăm sóc chuyên nghiệp hơn mà không đẩy chi phí vượt quá khả năng chi trả, giảm phần lao động vô hình đặt lên phụ nữ và dùng công nghệ để tăng năng suất mà không làm suy giảm chất lượng chăm sóc, nhà nước & doanh nghiệp cùng tham gia nghiên cứu và phát triển thị trường.

Nếu cấu trúc ấy chứng minh được hiệu quả, thứ châu Á xuất khẩu sẽ không chỉ là robot, ứng dụng y tế hay một dịch vụ cho tuổi già. Nó sẽ là một mô hình tổ chức lại chăm sóc cho xã hội sống lâu hơn – nền kinh tế biến chăm sóc thành động lực thị trường, công nghệ trở thành công cụ tăng năng suất, và thời gian của phụ nữ không còn là nguồn lực vô hình mà hệ thống mặc nhiên dựa vào.

ĐỌC NGAY

Bill Gates muốn AI chứng minh điều gì?

Tatler Longevity Curated: Đối thoại về chất lượng sống

Y học Cổ truyền Trung Quốc: Điểm tựa nghìn năm