Đầu tư là một cơ hội học hỏi xứng tầm: Nhà sản xuất siêu phẩm Oscar ‘Ký sinh trùng’ Miky Lee và công thức chinh phục Hollywood

Bảo tàng rộng 300.000 foot vuông này có bảy tầng trưng bày, không gian tổ chức sự kiện và hai rạp chiếu phim - một rạp 288 chỗ ngồi, rạp còn lại 1.000 chỗ - được phân chia giữa một tòa nhà di sản và một phần mở rộng hình cầu ấn tượng do kiến trúc sư người Ý Renzo Piano thiết kế. Các hiện vật từ bộ sưu tập 13 triệu món của bảo tàng, bao gồm một trong những đôi giày ruby được chế tác cho Judy Garland mặc trong The Wizard of Oz và mô hình cá mập kích thước thật từ bộ phim Jaws, sẽ được trưng bày xen kẽ trong các triển lãm thường xuyên và tạm thời.

Lee là Phó Chủ tịch Ban Quản trị gồm 27 thành viên của bảo tàng, trong đó có Giám đốc điều hành Netflix Ted Sarandos, nữ diễn viên Laura Dern, đạo diễn Ryan Murphy và nhà thiết kế thời trang Diane von Furstenberg.

Đối với Lee, điều đặc biệt quan trọng là bảo tàng phải tôn vinh điện ảnh toàn cầu. Bà nói: “Bảo tàng sẽ đại diện cho tiếng nói từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm cả tiếng nói châu Á.” Một trong những triển lãm khai mạc dành riêng cho tác phẩm của nhà làm phim huyền thoại Nhật Bản Hayao Miyazaki, người đồng sáng lập Studio Ghibli và đạo diễn các bộ phim bao gồm Spirited Away, My Neighbour Totoro và Howl’s Moving Castle. Lee chia sẻ: “Khu vực trưng bày Oscar có một giải Oscar mà đạo diễn Ang Lee đã giành được cho Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất cho Crouching Tiger, Hidden Dragon; và khu vực trưng bày bản sắc của chúng tôi có một bộ trang phục do Awkwafina mặc trong Crazy Rich Asians.”

Đó là những khoảnh khắc về sự đại diện của châu Á đáng để tôn vinh, nhưng bảo tàng cũng không né tránh những cuộc đối thoại khó khăn về định kiến. Một khu vực trưng bày khác, tập trung vào trang điểm, xem xét việc sử dụng blackface, yellowface và redface trong điện ảnh.

Ở một nơi khác, một triển lãm về lịch sử Giải thưởng Viện Hàn lâm sẽ làm nổi bật cách đối xử với Hattie McDaniel, người da đen đầu tiên giành giải Oscar Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất năm 1940, người đã buộc phải ngồi ở phía sau phòng trong lễ trao giải.

Công việc của Lee với bảo tàng là bước đi mới nhất trong sứ mệnh trọn đời của bà nhằm sử dụng văn hóa để bắc cầu giữa châu Á và phương Tây. Bà sinh năm 1958 tại Mỹ nhưng lớn lên ở Seoul, nơi gia đình bà giới thiệu cho bà các bộ phim từ khắp nơi trên thế giới. “Chúng tôi đã xem Ben Hur, Cleopatra, Scaramouche - Doctor Zhivago, ôi Chúa ơi,” Lee nói, giọng đầy phấn khích.

Vào thời điểm đó, việc chiếu công khai phim hoặc chương trình truyền hình Nhật Bản ở Hàn Quốc là không phổ biến, sau khi kết thúc thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng đất nước. Tuy nhiên, cha và ông nội bà thường mang băng video U-matic analog về từ các chuyến công tác tại Tokyo và chiếu chúng ở nhà. Lee, người thông thạo tiếng Anh, tiếng Hàn, tiếng Nhật và tiếng Quan Thoại, chia sẻ: “Chúng tôi cũng xem phim Trung Quốc. Tất cả các bộ phim của Run Run Shaw và tất cả các bộ phim của Bruce Lee. Chúng tôi đã lớn lên trong môi trường đa dạng văn hóa như thế.”

Năm 1994, Steven Spielberg, David Geffen và Jeffrey Katzenberg đã tiếp cận Samsung, đề nghị đầu tư vào một hãng phim mới. Thỏa thuận này thất bại, nhưng một năm sau, Lee đã trực tiếp gặp gỡ bộ ba này. Khi đó, Lee và anh trai bà, Lee Jay-hyun, đang điều hành CJ Group như một thực thể riêng biệt. Họ đồng ý đầu tư 300 triệu USD vào hãng phim mới, DreamWorks, đảm bảo nắm giữ 10,8% cổ phần và quyền phân phối phim của hãng tại châu Á, ngoại trừ Nhật Bản.

Một số cố vấn của Lee đã đặt câu hỏi về quyết định này. Lee kể: “Mọi người nói: ‘Tại sao chúng ta phải đầu tư vào Hollywood? Làm thế nào chúng ta sẽ thu hồi vốn? Đó là một lĩnh vực kinh doanh vô hình như vậy’”. “Nhưng anh trai tôi và tôi đã nói: ‘Chúng ta đã làm hài lòng miệng khách hàng (nhờ lịch sử của CJ là một công ty thực phẩm). Giờ là lúc làm hài lòng mắt và tai của họ’.”

Xem thêm: Tại sao 'Shang-Chi' là bộ phim được cả châu Á mong đợi

Ông Peter Lam, Chủ tịch Lai Sun Group của Hong Kong - tập đoàn sở hữu công ty sản xuất và phân phối phim Media Asia - mô tả Lee là một nhà tiên phong vì đã mạo hiểm dấn thân vào ngành giải trí. Ông nói: “Thành công gần đây của Parasite là hoàn toàn xứng đáng và là kết quả của tầm nhìn dài hạn cùng sự làm việc chăm chỉ. Cô ấy luôn đi đầu trong ngành công nghiệp điện ảnh - không chỉ ở Hàn Quốc mà còn trên toàn cầu, thể hiện tầm nhìn khi đầu tư vào DreamWorks ngay từ đầu.”

Đối với Lee, khoản đầu tư không chỉ đơn thuần là một cách để kiếm tiền; đó là một cơ hội để học hỏi.

Ngay sau thỏa thuận DreamWorks, bà bắt đầu tài trợ cho các bộ phim ở Hàn Quốc, nơi vào thời điểm đó chỉ sản xuất được một số ít phim mỗi năm. Đó là một quyết định mạo hiểm, nhưng nó nhanh chóng mang lại kết quả. Joint Security Area, một bộ phim kinh dị năm 2000 do CJ sản xuất, đã phá vỡ mọi kỷ lục phòng vé trong nước. Tính đến thời điểm bài viết này được thực hiện, năm trong số mười bộ phim có doanh thu cao nhất từng được phát hành tại Hàn Quốc đều được công ty của bà hỗ trợ. Lee chia sẻ: “Steve, Jeffrey và David là những người thầy rất giỏi. Chúng tôi đã học hỏi từ những người xuất sắc nhất trong số những người xuất sắc nhất.”

Trong khi sản xuất phim, Lee cũng đồng thời xây dựng các rạp chiếu phim trên khắp Hàn Quốc, mang lại cho CJ quyền kiểm soát gần như mọi bước trong quá trình sáng tạo và phát hành một bộ phim, từ bản phác thảo của đạo diễn cho đến khoảnh khắc khán giả ngồi xuống với hộp bắp rang. CJ mở rạp chiếu phim phức hợp (multiplex) đầu tiên của mình trong nước vào năm 1998; hiện tại, tập đoàn đang vận hành hơn 100 rạp, khiến CJ trở thành chuỗi rạp lớn nhất tại Hàn Quốc.

Khoản đầu tư của Lee vào mọi khía cạnh của ngành đã làm thay đổi văn hóa điện ảnh ở Hàn Quốc. Năm 1999, trung bình mỗi người dân Hàn Quốc xem 1,17 bộ phim trên màn ảnh rộng; đến năm 2019, con số này là 4,37, biến Hàn Quốc thành thị trường phòng vé lớn thứ tư thế giới, chỉ sau Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản.

Lee chia sẻ, khi CJ mở rạp chiếu phim đầu tiên ở Hàn Quốc, “lượng tiêu thụ phim Hollywood là khoảng 85% và lượng tiêu thụ phim nội địa là khoảng 15%”. Giờ đây, tỷ lệ đó xấp xỉ 50-50. Lee nói: “Việc khán giả Hàn Quốc yêu thích nội dung địa phương của chính họ thực sự khiến tôi tự hào.”

Nhưng Lee không chỉ muốn người Hàn Quốc tôn vinh văn hóa của họ, bà muốn cả thế giới cùng tham gia. Lee đã đóng một vai trò hậu trường trong việc truyền bá K-pop ra toàn cầu: CJ tổ chức Mnet Asian Music Awards (Mama), giải thưởng tương đương Grammy của K-pop, vốn thường được tổ chức bên ngoài Hàn Quốc kể từ năm 2010 để quảng bá thể loại này rộng rãi. Và vào năm 2012, tập đoàn đã thành lập KCon, một lễ hội quốc tế lưu động đưa các ngôi sao K-pop đến các đấu trường lớn, như Madison Square Garden ở New York và Staples Center ở Los Angeles.

Sau đó là sự bùng nổ của truyền hình và điện ảnh. Lee đứng sau Snowpiercer, bộ phim khoa học viễn tưởng hành động ra mắt bằng tiếng Anh năm 2013 của Bong Joon-ho, được phân phối tới hơn 160 quốc gia - một kỷ lục vào thời điểm đó đối với một sản phẩm của Hàn Quốc. Một thành công toàn cầu khác là The Handmaiden năm 2016 của đạo diễn Park Chan-wook, một bộ phim giật gân khiêu dâm nhận được sự hoan nghênh rộng rãi từ giới phê bình và nhiều giải thưởng quốc tế, bao gồm cả giải Bafta.

Trên màn ảnh nhỏ, CJ đã sản xuất và phân phối Crash Landing on You, bộ phim truyền hình lãng mạn đã trở thành một hiện tượng toàn cầu và hiện có sẵn trên Netflix trên toàn thế giới. Và sau đó, tất nhiên, là Parasite.

Lee chia sẻ: “Thành công của Parasite đã làm tăng đáng kể sự quan tâm toàn cầu đối với nội dung, các đạo diễn và diễn viên châu Á. Nó đã tạo ra một đà phát triển để các nghệ sĩ châu Á tham gia nhiều hơn vào các dự án quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng Hàn Quốc - đó là câu chuyện của cả châu Á.”

Vì vậy, Lee đang mở rộng phạm vi hoạt động của mình: bà hiện đang làm việc với các nhà văn, nhà sản xuất và đạo diễn từ khắp châu lục mà bà dự định phân phối ra quốc tế. Lee nói: “Khi bạn xem Netflix ở Mỹ, bạn thấy rất nhiều nội dung gốc Tây Ban Nha như Narcos. Điều đó gần như liền mạch. Các diễn viên và đạo diễn vượt qua các rào cản văn hóa; bạn thấy các châu lục này - Bắc Mỹ và Nam Mỹ - cùng nhau tạo ra nội dung. Tôi muốn nội dung châu Á cũng được như vậy giữa các nước châu Á - Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản.”

Một trong những dự án liên châu Á này là với ngôi sao Nhật Bản Hirokazu Kore-eda, người đã viết kịch bản và đạo diễn Shoplifters, bộ phim giành giải Cành cọ Vàng tại Cannes năm 2018. Lee kể: “Hiện tại, ông ấy đang quay một bộ phim Hàn Quốc tại Hàn Quốc mang tên Broker. Tôi vừa đến thăm địa điểm quay phim của ông ấy vào tháng trước, và điều đó thực sự thú vị - tôi cảm thấy vô cùng khiêm nhường và hào hứng khi chứng kiến điều này. Ông ấy đang làm việc với các diễn viên Hàn Quốc của chúng tôi và quay câu chuyện Hàn Quốc này tại Hàn Quốc. Tôi muốn thấy những điều như thế này xảy ra ngày càng nhiều.”

Bà cũng đang sản xuất một “bộ phim Hollywood” với đạo diễn người Indonesia Joko Anwar và hợp tác trong một dự án với Derek Nguyen, một nhà làm phim người Mỹ gốc Việt.

Trở lại Mỹ, Lee đặc biệt hào hứng khi làm việc với một “nhà sáng tạo, nghệ sĩ người Mỹ rất nổi tiếng”. “Tôi có thể nói thêm không?” Lee hỏi đội ngũ của mình, một số người đang nghe cuộc gọi. Vài giây trôi qua.

Lee đã làm việc trong ngành công nghiệp giải trí gần 30 năm, nhưng không hề có dấu hiệu mất tinh thần, bà chỉ ngày càng trở nên sôi nổi hơn khi cuộc phỏng vấn tiếp diễn, liên tục kể tên những bộ phim bà yêu thích từ khắp nơi trên thế giới, sau mỗi tên phim lại hỏi: “Bạn có biết không?” Năng lượng tràn đầy của bà càng ấn tượng hơn khi bà mắc phải hội chứng Charcot-Marie-Tooth - một tình trạng thần kinh gây mất dần mô cơ và cảm giác ở bàn tay, cánh tay, chân và bàn chân.

Ông Lam, người đã là bạn bè với Lee trong nhiều năm, từ lâu đã bị ấn tượng bởi năng lượng của bà. Ông nói: “Tôi dành sự tôn trọng lớn nhất cho Miky. Tôi luôn thấy cô ấy là một người có trái tim nhân hậu và cũng trẻ trung trong tâm hồn.”

Có lẽ chính niềm đam mê đã giúp Lee tiếp tục tiến lên. Bà giải thích: “Thật sự tiếp thêm năng lượng khi làm việc hàng ngày với các nhà biên kịch, đạo diễn và nhà sản xuất để biến tầm nhìn của chúng tôi về nội dung châu Á thành hiện thực. Giấc mơ lâu dài của tôi về việc lan tỏa văn hóa châu Á, và văn hóa Hàn Quốc, đang được hiện thực hóa. Và tôi sẽ tiếp tục làm việc vì giấc mơ của mình cho đến khi văn hóa châu Á vượt qua biên giới và các thế hệ, trở thành một nền văn hóa toàn cầu, phổ quát.”

ĐỌC NGAY

Từ “Ướt Lòng” đến “Giai Nhân”: Hành trình thăng hoa của Văn Mai Hương cùng Cartier

Phỏng vấn độc quyền: David Beckham lần đầu chia sẻ về quá trình làm phim tài liệu, cuộc sống và kế hoạch tương lai

Gucci, Bvlgari và Vanus Couture hội tụ trong đám cưới cổ tích của Mai Davika và Ter Chantavit