Pride Month: Những câu chuyện về cộng đồng dưới ngòi bút của tác giả châu Á

Nhật ký cá sấu “cuốn người đọc vào thế giới nội tâm của một người đồng tính nữ trẻ tuổi quẫy vùng trong những rào cản chống lại căn tính queer của chính mình”. Khâu Diệu Tân cũng chính là nhà văn đồng chí đầu tiên dám tuyên ngôn trên văn đàn Đài Loan “Tôi là một người con gái yêu con gái”. Nhật ký cá sấu xuất bản với tên thật của cô “như một cách khiêu chiến xã hội Đài Loan mới dần cởi mở sau hơn ba thập kỷ nằm dưới thiết quân luật và những giá trị cổ điển (bảo thủ) kiểu Quốc Dân Đảng”.

Năm 2013, tác phẩm đầu tay của Choi Eun Young - Nụ cười của Shoko (Shoko’s Smile) đã giành hàng loạt Giải thưởng Văn học danh giá cho các tác giả trẻ như Writer’s World New Writer Award, Heo Gyun Literary Award, Kim Jun-sung Literary Award, Young Writers’ Award.

Cuốn sách là câu chuyện về sự gặp gỡ và chia ly của hai nhân vật với quốc tịch khác nhau với sự bất đồng về ngôn ngữ. Họ gặp nhau thông qua chương trình trao đổi học sinh trung học, Shoko từ Nhật đã đến trường cấp III ở Hàn Quốc của So Yoo và theo học tại đó một tuần, đồng thời sinh sống tại nhà So Yoo. Khi Shoko đến, không khí trong nhà So Yoo dường như thay đổi hẳn, người ông khó tính của So Yoo trở nên niềm nở với Shoko vô cùng tuy chỉ với vốn tiếng Nhật ít ỏi của mình, mẹ So Yoo cũng nhiệt tình hơn, Shoko dần trở thành một người bạn thân thiết với ông. Sau khi kết thúc chương trình trao đổi, cả hai vẫn tiếp tục liên lạc với nhau bằng thư từ, rồi một ngày, với hai lá thư ngắn gọn gửi đến cho ông và So Yoo, mọi liên lạc giữa ba người đã bị cắt đứt. So Yoo lớn lên, đi học trao đổi tại Canada, gặp lại người bạn trong khóa trao đổi cấp III năm nào, nghe kể về Shoko, liệu cô có ý định đến Tokyo để gặp lại người bạn Shoko của mình không?

“Người ta vẫn thường nói xa mặt thì cách lòng, dù yêu dù ghét gì thì cũng phải thường xuyên gặp mặt mới bồi đắp được tình cảm, nhưng trong trường hợp của Shoko thì lại khác. Phải là người tuyệt đối không thể nào bước được vào cuộc sống của bản thân, phải là người ở một chốn xa xôi không nhìn thấy cũng không nghe thấy... phải là người như vậy, Shoko mới có thể gọi là bạn được”

Tiểu thuyết là bức thư của một chàng trai tên Little Dog gửi cho mẹ mình, kể lại những ký ức của cậu trong một gia đình nhập cư gốc Việt, nơi tồn tại những vết thương chiến tranh, sự xa lạ với văn hóa mới và cả tình yêu đồng tính không thể cất thành lời.

Một câu chuyện vừa tàn nhẫn vừa dịu dàng, vừa mang tính cá nhân sâu sắc nhưng cũng phản chiếu những vấn đề lớn của nhân loại: di cư, sự mất mát, và nỗ lực tìm kiếm bản thân trong một thế giới không dành chỗ cho những kẻ yếu mềm.

“Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” không đơn thuần là một cuốn tiểu thuyết. Đó là những mảnh ký ức vụn vỡ, những dòng tâm tư lặng lẽ nhưng đầy ám ảnh, nơi người con trai trẻ viết thư cho người mẹ mù chữ của mình. Một bức thư không bao giờ đến tay người nhận, nhưng lại chạm đến hàng triệu trái tim.

Trước khi những câu chuyện queer châu Á xuất hiện dày đặc trên các kệ sách quốc tế, Malinda Lo đã viết nên một trong những tiểu thuyết quan trọng nhất của dòng văn học này. Lấy bối cảnh San Francisco năm 1954, “Last Night at the Telegraph Club” theo chân Lily Hu, cô gái người Mỹ gốc Hoa đang lớn lên giữa hai nỗi sợ song hành: nỗi sợ của một gia đình nhập cư dưới thời kỳ Red Scare và nỗi sợ phải đối diện với chính bản dạng của mình.

Telegraph Club, quán bar dành cho phụ nữ đồng tính nằm giữa thành phố, trở thành cánh cửa dẫn Lily bước vào một thế giới khác, nơi cô lần đầu nhìn thấy khả năng được sống thật với chính mình. Điều khiến cuốn sách trở nên đặc biệt không nằm ở câu chuyện tình đầu, mà ở cách Malinda Lo tái hiện lịch sử queer châu Á tại Mỹ, một lát cắt vốn hiếm khi được ghi nhận trong các tự sự chính thống. Tác phẩm đã giành giải National Book Award năm 2021 và được xem như một cột mốc của văn học LGBTQ+ đương đại.

Nếu có một cuốn tiểu thuyết queer Đông Nam Á thực sự phá vỡ mọi quy tắc kể chuyện truyền thống, đó có lẽ là “The Wandering”. Nhà văn Indonesia Intan Paramaditha xây dựng tác phẩm dưới hình thức “choose your own adventure”, nơi mỗi quyết định của độc giả sẽ mở ra một hành trình hoàn toàn khác.

Nhân vật chính là một phụ nữ Indonesia ký giao kèo với quỷ dữ để đổi lấy đôi giày đỏ có khả năng đưa cô đến bất kỳ nơi nào trên thế giới. Từ Jakarta đến Amsterdam, Berlin hay New York, hơn cả sự dịch chuyển địa lý, hành trình ấy còn là cuộc khảo sát sâu sắc về đặc quyền di chuyển, quyền tự quyết của phụ nữ, khái niệm quê hương và những ranh giới vô hình được tạo ra bởi quốc tịch, giới tính và giai cấp.

Đằng sau cấu trúc tưởng như trò chơi là một trong những tác phẩm sắc bén nhất về trải nghiệm hậu thuộc địa và nữ quyền đương đại. Intan Paramaditha không hỏi độc giả “bạn muốn đi đâu”, mà hỏi “ai mới thực sự có quyền được tự do để đi tới nơi bản thân mong muốn?”.

Trước khi các cuộc thảo luận về bản dạng giới và tính phi nhị nguyên trở nên phổ biến như hiện nay, nghệ sĩ và nhà văn người Canada gốc Nam Á Vivek Shraya đã tạo nên một trong những tác phẩm queer độc đáo nhất của văn học đương đại.

“She of the Mountains” đan cài hai câu chuyện song song: huyền thoại Hindu về Shiva và Parvati, cùng hành trình trưởng thành của một chàng trai song tính lớn lên trong cộng đồng nhập cư Nam Á tại Canada. Thần thoại và hiện thực liên tục phản chiếu lẫn nhau, cho thấy những khuôn mẫu về giới tính và dục tính vốn đã tồn tại từ rất lâu trong các nền văn hóa phương Đông, trước khi bị những chuẩn mực thuộc địa áp đặt lên xã hội hiện đại.

Thay vì coi queer là điều “mới”, Vivek Shraya đặt nó trở lại trong một dòng chảy văn hóa lâu đời hơn. Kết quả là một cuốn sách vừa mang tính chính trị, vừa mang chất thơ, nơi thần linh và con người cùng chia sẻ những câu hỏi về tình yêu, sự thuộc về và quyền được tồn tại ngoài những khuôn mẫu nhị nguyên.

Không ồn ào, không bi kịch hóa trải nghiệm chuyển giới, Small Beauty là một trong những cuốn tiểu thuyết hiếm hoi dành cho việc suy ngẫm về hiện thực.

Sau cái chết của người anh họ, Mei - một phụ nữ chuyển giới mang hai dòng máu Hoa và Canada, chuyển đến sống trong căn nhà cũ của anh tại vùng quê hẻo lánh. Từ đây, câu chuyện mở ra như một dòng hồi tưởng về gia đình, ký ức, tình yêu và những cách khác nhau mà con người học chữa lành.

Điều đáng giá nhất ở “Small Beauty” nằm ở việc Jia Qing Wilson-Yang từ chối biến chuyển giới thành xung đột trung tâm. Mei không được định nghĩa bởi những tổn thương cô từng trải qua, cô hiện diện như một con người hoàn chỉnh với mất mát, niềm vui nhỏ bé và nhu cầu được thuộc về một cộng đồng. Chính sự dịu dàng ấy khiến cuốn sách trở thành một trong những chân dung đẹp nhất về người chuyển giới trong văn học đương đại.

Không phải một cuốn sách queer theo nghĩa trực diện, nhưng “Patron Saints of Nothing” là tác phẩm quan trọng khi đặt câu chuyện LGBTQ+ vào bối cảnh rộng lớn hơn của chính trị, bạo lực và cộng đồng người Philippines hải ngoại.

Sau cái chết của người anh họ trong chiến dịch chống ma túy dưới thời Rodrigo Duterte, Jay, một thiếu niên người Mỹ gốc Philippines, trở về Manila để tìm hiểu điều gì thực sự đã xảy ra. Cuộc điều tra ấy dần đưa cậu đối diện với những sự thật phức tạp về đất nước mình, về gia đình và về những con người bị đẩy ra ngoài lề xã hội.

Thông qua các nhân vật queer xuất hiện xuyên suốt tác phẩm, Randy Ribay cho thấy bản dạng giới và xu hướng tính dục không bao giờ tồn tại tách biệt khỏi các cấu trúc chính trị và xã hội. Đây là cuốn tiểu thuyết dành cho tuổi mới lớn, nhưng những câu hỏi mà nó đặt ra về công lý, quyền lực và trách nhiệm cộng đồng lại mang sức nặng vượt xa giới hạn của dòng YA.

Giữa rất nhiều câu chuyện queer xoay quanh tổn thương và xung đột, The Henna Wars lựa chọn kể về niềm vui. Nishat là một thiếu nữ người Ireland gốc Bangladesh đang cố gắng dung hòa giữa truyền thống gia đình, bản sắc văn hóa và những rung động đầu đời dành cho một cô gái khác. Khi người cô thích bất ngờ trở thành đối thủ trong cuộc thi kinh doanh tại trường, mọi thứ bắt đầu trở nên phức tạp theo cách rất tuổi teen.

Điều khiến cuốn sách của Adiba Jaigirdar trở nên nổi bật là cách nó đặt trải nghiệm queer bên trong cộng đồng Hồi giáo Nam Á mà không biến cộng đồng ấy thành phản diện. Các nhân vật được xây dựng với nhiều sắc thái khác nhau, nơi tình yêu, niềm tin, văn hóa và sự trưởng thành liên tục va chạm nhưng không triệt tiêu lẫn nhau.

Ở thời điểm mà các cuộc thảo luận về giao điểm giữa bản dạng văn hóa và bản dạng giới ngày càng trở nên quan trọng, The Henna Wars mang đến một góc nhìn vừa nhẹ nhàng vừa cần thiết: queer và truyền thống không nhất thiết phải là hai thế giới đối lập.

Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “Pride Month reads: LGBTQ-themed books by Asian authors to add to your reading list” của Chonx Tibajia, đăng trên Tatler Global

ĐỌC NGAY

“petal” và hành trình chấp nhận nỗi đau sau biến cố của Ariana Grande

Cover Story: Pia Wurtzbach Jauncey, sự hiện diện của nàng thơ vĩnh cửu

Gucci gia nhập đường đua công thức 1 cùng Alpine