Cover Sound Designer huyền thoại Mark Mangini, từng đoạt Oscar với “Dune” đang sáng tạo âm thanh hoàn toàn mới cho loài giun cát, cho từng lớp gió và cát
Sound Designer huyền thoại Mark Mangini, từng đoạt Oscar với “Dune” đang sáng tạo âm thanh hoàn toàn mới cho loài giun cát, cho từng lớp gió và cát
1 / 1
Không hiện diện trên màn hình, nhưng Sound designer là người nắn chỉnh từng nhịp cảm xúc của khán giả bằng chính những âm thanh họ không nhận ra
Không hiện diện trước ống kính, cũng hiếm khi xuất hiện trên sân khấu trao giải, nhưng Sound designer - những người kiến tạo không gian bằng âm thanh - chính là “diễn viên thầm lặng” dẫn dắt cảm xúc khán giả. Khi ánh sáng vừa tắt trong rạp chiếu phim, khán giả lập tức bước vào một thế giới khác, không chỉ nhờ những khung hình chuyển động, mà còn bởi những âm thanh bao trùm họ như một lớp không khí vô hình.
Âm thanh trong điện ảnh không đơn thuần là phần “nền” hỗ trợ hình ảnh: Những dải âm tần như một ngôn ngữ cảm xúc độc lập, là chất liệu thẩm mỹ có sức mạnh định hình cảm nhận, gợi nhớ, thậm chí chi phối mạch kể chuyện. Và người đứng sau thứ ngôn ngữ đó chính là Sound designer - Những nhà thiết kế âm thanh.
Nếu đạo diễn là người tạo dựng nhịp phim, thì Sound designer là người cài đặt nhịp tim của người xem. Công việc của họ trải dài từ việc thu và chỉnh âm thanh hiện trường, đến việc tạo ra hoàn toàn mới những tiếng động không hề tồn tại trong thực tế như tạo ra những thanh âm cửa mở lặng lẽ, tiếng gió hú xuyên qua một vùng ký ức, hay tiếng côn trùng vang vọng trong một giấc mơ. Họ thiết kế không gian âm thanh không phải để mô tả, mà để khiến khán giả cảm thấy.
Đọc thêm: BlackPink và Twice: Sự trở lại của hai biểu tượng âm nhạc K-Pop có gì khác biệt?
Sound Designer: Nghề tạo cảm xúc từ điều không ai nhìn thấy
Âm thanh trong phim không tự nhiên mà có. Trên thực tế, phần lớn những gì khán giả nghe được trên màn ảnh đều là kết quả của một chuỗi thiết kế công phu từ tiếng bước chân, tiếng gió thổi, tiếng gỗ cọt kẹt, cho đến tiếng gào thét bị bóp nghẹt qua lớp tường. Người đứng sau tất cả: Sound designer – hay nhà thiết kế âm thanh.
Công việc của họ không chỉ là lắp ghép âm thanh một cách kỹ thuật. Quan trọng hơn, họ là người kiến tạo không gian cảm xúc bằng thính giác. Trong một cảnh phim, khán giả có thể “nghe thấy” sự lạnh lẽo, căng thẳng, bức bối hay trống rỗng – mà không cần một lời thoại. Đó là nơi Sound designer bắt đầu kể chuyện.
Above Sound designer là người chịu trách nhiệm tạo ra hệ thống âm thanh cho một bộ phim, vở kịch hoặc chương trình. Ảnh: iStock by Getty Image
Sound designer là người chịu trách nhiệm tạo ra hệ thống âm thanh cho một bộ phim, vở kịch hoặc chương trình. Ảnh: iStock by Getty Image
1 / 1
Sound designer là người chịu trách nhiệm tạo ra toàn bộ hệ thống âm thanh cho một bộ phim, vở kịch hoặc chương trình. Họ thu âm, chọn lọc, dựng và xử lý các hiệu ứng âm thanh, từ tiếng môi trường (gió, mưa, bước chân) đến những âm thanh giả tưởng hoàn toàn không tồn tại trong thực tế. Để làm được điều đó, họ có thể ghi âm từ đời thật, tổng hợp từ thư viện âm thanh chuyên dụng, hoặc tự tạo ra bằng kỹ thuật thu âm sáng tạo.
Ví dụ: Dùng lá nhôm để tạo tiếng sấm, vặn rau sống để giả âm thanh xương gãy, hay phối trộn âm điện tử để mô phỏng tiếng động cơ ngoài hành tinh. Công việc của họ không chỉ mang tính kỹ thuật, mà đòi hỏi cảm xúc và óc kể chuyện – vì mỗi âm thanh đều phải “diễn” đúng tâm trạng và không khí của cảnh phim.
Above Một Sound Designer có thể tạo ra nhiều hiệu ứng âm thanh từ thực tế đến những dải âm giả tưởng. Ảnh: iStock by Getty Image
Một Sound Designer có thể tạo ra nhiều hiệu ứng âm thanh từ thực tế đến những dải âm giả tưởng. Ảnh: iStock by Getty Image
1 / 1
Nếu đạo diễn điều phối hình ảnh và hành động, thì Sound designer định hình trải nghiệm nội tâm. Cũng như ánh sáng có thể thay đổi toàn bộ sắc thái cảnh quay, âm thanh - nếu đúng chỗ và đúng lúc - có thể “nắn” lại cách người xem tiếp cận nội dung. Thậm chí, nhiều Sound designer còn “dựng” cả sự im lặng như một cách để khơi gợi bất an hoặc xúc động.
Những cái tên lặng lẽ nhưng đầy quyền lực: Từ Hollywood đến châu Á
Dù ít được nhắc tên trên truyền thông đại chúng, nhiều Sound designer thực tế là nhân vật không thể thiếu trong ê-kíp sản xuất các bộ phim lớn.
Richard King - cộng sự thân thiết của Christopher Nolan - là người đứng sau hiệu ứng âm thanh dày đặc và cực kỳ tinh vi trong Inception, Dunkirk, Tenet. Ông không đơn giản là “làm hiệu ứng”, mà dùng âm thanh như một cấu trúc kể chuyện, đưa người xem phim tận hưởng những không gian hư ảo và siêu thực đầy tính toán.
Mark Mangini, từng đoạt Oscar với Mad Max: Fury Road và Dune đã khiến công việc sáng tạo âm thanh của mình trở thành một cách “viết nhạc bằng tiếng động”. Trong Dune, ông và ê-kíp đã sáng tạo âm thanh hoàn toàn mới cho loài giun cát để tạo nên một hành tinh sống động và đáng tin, dù hoàn toàn hư cấu.
Ở châu Á, trong dòng phim nghệ thuật, Ai Ling Lee đã làm nên một dấu mốc chưa từng có trong lịch sử lâu đời của Giải Oscar khi trở thành người phụ nữ châu Á đầu tiên được đề cử ở hạng mục Best Sound Mixing, và đồng thời cũng là người phụ nữ châu Á đầu tiên được đề cử Best Sound Editing - cả hai cho bộ phim La La Land (2016) - vốn lâu nay vẫn là “lãnh địa” gần như độc quyền của các kỹ sư âm thanh nam. Ngoài ra, cô còn tham gia sản xuất những tác phẩm như Barbie (2023) và First Man (2018).
Là một Sound designer và re-recording mixer, Ai Ling Lee nổi bật với phong cách thiết kế âm thanh hướng về cảm xúc hơn là kỹ thuật phô trương. Trong La La Land, âm thanh không chỉ là lớp nền, mà chính là sợi dây gắn kết giữa hình ảnh và nội tâm nhân vật – từ tiếng thở nhẹ trong những đoạn múa độc lập, tiếng giày gõ nhịp cô đơn trên sàn, đến khoảng lặng đầy ẩn ý trước khi âm nhạc trỗi dậy. Mỗi dự án là một minh chứng cho cách cô mang tư duy Á Đông: Kỹ lưỡng, tinh tế và lặng thầm vào ngành công nghiệp giải trí đòi hỏi khắt khe bậc nhất thế giới.
Giai điệu đồng hành: Các nhà soạn nhạc và ngôn ngữ cảm xúc phổ quát
Ngoài ra, trong lãnh địa của thanh âm, nếu Sound designer tạo nên không gian, thì composer (nhà soạn nhạc) là người định hình tâm trạng. Dù là một mảng công việc khác, nhưng hai vai trò này thường đồng hành để kể một câu chuyện hoàn chỉnh bằng âm thanh.
Ít ai nhắc đến Ghibli mà không nhớ đến âm nhạc của Joe Hisaishi – người đã viết nên linh hồn cho Spirited Away, Howl’s Moving Castle hay My Neighbor Totoro. Những bản nhạc của ông không chỉ hỗ trợ cảm xúc, mà sống độc lập như một phần ký ức tập thể. One Summer’s Day hay The Path of the Wind là những khúc nhạc không lời mà khán giả toàn cầu có thể nhận ra trong một nốt đầu tiên – dù họ không nói cùng ngôn ngữ.
Tương tự, Hans Zimmer đã trở thành tên tuổi định hình âm thanh hoành tráng của các phim bom tấn như Interstellar, The Lion King, Gladiator. Âm nhạc của ông là tổ hợp của nhịp điệu vật lý và nhịp tim cảm xúc – đẩy cao trải nghiệm nghe nhìn đến mức gần như thiền định.
Các nhà soạn nhạc như John Williams, Ludwig Göransson hay Alexandre Desplat cũng là những “kiến trúc sư cảm xúc”, mỗi người mang phong cách riêng, nhưng đều hiểu rõ vai trò âm nhạc không nằm ở phía sau mà là đường dẫn mạch ngầm cho toàn bộ phim.
Âm thanh trong điện ảnh là thứ khán giả ít khi để ý - nhưng lại mang tính chi phối mạnh nhất. Không cần xuất hiện, không cần lời thoại - chỉ một tiếng vọng, một âm nền hay một quãng lặng đúng chỗ - cũng đủ khiến khán giả rơi vào trạng thái cảm xúc sâu sắc.
Tuy hiếm khi được vinh danh ở tuyến đầu truyền thông, Sound designer ngày càng giữ vai trò trung tâm trong việc định nghĩa trải nghiệm nghe nhìn của thời đại. Nhất là khi ranh giới giữa hình ảnh thật và hình ảnh tạo dựng ngày càng mờ đi, thì âm thanh với khả năng đánh thức cảm xúc nguyên thủy trở thành thành tố khó thay thế hơn bao giờ hết.
ĐỌC NGAY
6 podcast giúp bạn sống sâu, sống chậm và sống cân bằng
Sau ‘Giữ Anh Cho Hôm Qua’ và ‘Xoay Tròn’, công chúng kỳ vọng gì ở concert tiếp theo của Hoàng Dũng?
“Tự Hỏi” của Hồng Nhung: Hành trình nghệ thuật đầy nội lực kết hợp cùng các tài năng trẻ
